Duitse Literatuur

Adres Docent:

Jouw E-mail:

Inleiding

Je kent ze wel, de boekjes met de titel 'Bluff your way into …'. Je bladert ze door en aan het eind weet je eigenlijk nog niets. Je wilt natuurlijk ook niet alles weten, dat kan nu eenmaal niet. Maar om meer te kunnen genieten van die ene film of van dat bijzondere schilderij of van de muziek, die jij erg goed vindt, heb je wel eens wat meer informatie en achtergronden nodig. Na zo’n Bluff your way- boekje, weet je vaak wel, waar je verder moet zoeken. Deze webquest is een soort 'Bluff your way into German literature'.

We leiden je in tachtig minuten (twee lesuren) langs een paar hoogtepunten uit de Duitse literatuurgeschiedenis. Voor een goed begrip van de Duitse cultuur is een beetje literatuurgeschiedenis van groot belang. Als je deze tocht in Siebenmeilenstiefel gevolgd hebt, kun je je via de site: www.duits.de/literatuur verder verdiepen in thema’s die jouw belangstelling hebben. Want om verder te komen is bluf alleen niet voldoende.

Noteer hier jouw naam, zodat jouw docent weet wie deze webopdracht heeft gemaakt (verplicht!):

Vraag 1: Duitse sprookjes

Iedereen heeft wel eens een sprookje gelezen. Vooral de sprookjes van de broers Grimm zijn wereldberoemd. Sprookjes zitten vaak vol fantasie, humor en horror. Misschien zijn ze daarom wel zo populair.

Beluister het sprookje 'Der süße Brei'. Schrijf in enkele zinnen (in het Nederlands) op waar het sprookje over gaat. Je kunt de tekst tijdens het luisteren ook mee lezen.

De tijd waarin met name aandacht voor sprookjes ontstond, was de tijd van de Romantiek. Vooral aan het begin van de negentiende eeuw werden ze verzameld en opgeschreven. Om te begrijpen, waarom deze verhalen juist toen populair werden, moet je iets meer van die tijd weten.

Lees de eerste drie paragrafen van het hoofdstuk over romantiek in Duitsland (1798-1835) door. Met welke kernwoorden (noem er minstens drie) kun je de periode van de romantiek karakteriseren?

Sommigen beweren, dat wij ook in een “romantische” tijd leven. In de tekst, die je net gelezen hebt, staat zelfs, dat de Romantiek in onze tijd weer springlevend is. Wat zou daar mee bedoeld worden en in hoeverre ben je het daarmee eens?

Vraag 2: Gothic, Rock, ridders en Renaissance

In de tijd van de romantiek werden de middeleeuwen erg geïdealiseerd. Het lijkt wel, wanneer je bijvoorbeeld aan de Gothic-scene denkt of naar verfilmingen van romans van Tolkien ('In de ban van de ring') kijkt, alsof er tegenwoordig steeds meer aantrekkingskracht van de Middeleeuwen uitgaat. Waarom eigenlijk? Sinds de vroege Middeleeuwen heeft het Duits een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Er zijn niet veel teksten uit dit vroege stadium van het Duits bewaard gebleven. Maar twee zullen je misschien niet onbekend in de oren klinken: het Onze Vader en een toverspreuk, waarin de goden Wodan en Freya een rol spelen.

De rockband In Extremo heeft teksten uit de middeleeuwen op muziek gezet. Beluister hun vertolking van de Merseburger Zauberspruch. Je ziet hierboven ook een afbeelding van de band.

Als je hun muziek, de tekst en hun kleding met elkaar vergelijkt, hoe zou je dan kunnen verklaren, waarom zij zich zo door de Middeleeuwen aangesproken voelen?

Wat vind je van deze band? Motiveer je antwoord.

Lees de tekst van het Onze Vader. Vergelijk deze met de Nederlandse vertaling. Schrijf vijf zelfstandige naamwoorden uit de Duitse tekst op. Zet de Nederlandse vertaling erachter. Welke overeenkomsten of verschillen zou je tussen de woorden vast kunnen stellen?

Als je meer over de geschiedenis van het Duits wilt weten en over de verwantschap met het Nederlands, kun je terecht op de website van het Vaklokaal Duits over taalgeschiedenis.

In de Hoge Middeleeuwen waren riddergevechten gevreesde bloedbaden. Tegenwoordig zijn het populaire toeristische attracties, vooral voor jongens en hun vaders. Meer over de spannende literatuur, die deze tijd opgeleverd heeft, kun je vinden onder Hoge en Middeleeuwen.

In de periode na de Middeleeuwen breekt er een nieuwe tijd aan. Onder het hoofdstuk over Renaissance, Humanisme en Reformatie zie je vier afbeeldingen van belangrijke personen uit deze periode.

Van welke vier personen zie je een afbeelding?

Bekijk het schilderij van Albrecht Dürer hierboven. Waarom is dit kenmerkend voor de nieuwe tijd?

Vraag 3: Ik wil naar Parijs

Eén van de grootste Duitse dichters, is Heinrich Heine (1797-1856). Heine moest weinig hebben van het Duitse 'romantische' gedoe en al helemaal niets van gedweep met de Middeleeuwen. “Ein neues Lied, ein besseres Lied, O Freunde, will ich euch dichten!“

Voor dat 'nieuwe lied' moest Heine naar Parijs, de stad van de Franse Revolutie, waar hij zich als journalist tot zijn dood vestigde. Heine nam het op voor het vrije woord en hij leverde onverbloemd kritiek op zijn politieke tegenstanders.

Ook in de literatuur pleitte hij voor een nieuwe en frisse stijl. Zijn naam wordt verbonden met het begrip 'ironie', spot. En spotten kon Heine goed. In Parijs voelde hij zich veiliger en prettiger. Hier had hij als journalist en schrijver meer vrijheid om de Duitse achterlijkheid te kunnen bekritiseren.

Beluister twee gedichten van Heine: Das Fräulein stand am Meere en Ein Jüngling liebt ein Mädchen. (Beluister bij het laatste gedicht eventueel ook het commentaar van Marcel Reich-Ranicki.) Op welke manier levert Heine met deze gedichten kritiek op de romantiek?

Heine heeft veel gereisd. Zo heeft hij ook Nederland bezocht. Hij heeft enige tijd in Leiden, in het huis van Jan Steen, gewoond. Daarover kun je in zijn Reisebilder en in het komische verhaal Aus den Memoiren des Herrn von Schnabelewopski lezen.

Lees deze fragmenten en beschrijf in enkele zinnen hoe Heine over Holland dacht.

In hoeverre vind je dat zijn beschrijvingen ook nu nog opgaan?

Vraag 4: "In der Beschränkung zeigt sich erst der Meister"

"Wie zich weet te beperken, is pas een meester”, schreef Johann Wolfgang von Goethe (1749-1832). Goethe werd vooral door zijn reizen naar Italië diepgaand beïnvloed. Hier maakte hij kennis met de Klassieke Oudheid.

In de tijd waarin hij leefde, de periode van de Verlichting, stonden onderzoek, vertrouwen in de rede en de wetenschap in Europa steeds hoger aangeschreven. Goethe vond echter ook dat emoties en het creatieve vermogen van een dichter hun stem in de literatuur moesten hebben. In de special over Goethe vind je hierover meer in de beschrijving van zijn beroemdste roman: Die Leiden des jungen Werther (1774). Daarin gaat het er zeer heftig aan toe.

Wat was het thema van deze roman?

Waarom was deze roman in zijn tijd zo populair?

Welke reacties kwamen er in latere tijden op deze roman? Noem er tenminste drie.

In een beroemd gedicht doet Goethe verslag van zijn avonturen in Rome. Lees het fragment over zijn reis ('Die Weimarer Klassik' en 'Weimar en Goethes Italiaanse reis').

Hoe heette dit gedicht, dat hij op zijn reis maakte, oorspronkelijk?

Waar hield Goethe zich in Rome, behalve met de bestudering van de Klassieke Oudheid, kennelijk ook intensief mee bezig?

Goethes hoofdwerk is de Faust. Lees en bekijk de fragmenten uit de Faust I en II. Hoe zou je op grond van de gelezen fragmenten de hoofdgedachte van Faust kunnen samenvatten? (Zoek hier onder: 'Goethes levenswerk: Faust')

Vraag 5: Het eerste stripverhaal komt uit Duitsland

Voor het eerste echte grappige stripverhaal moet je in Duitsland zijn. Dat zou je misschien niet verwachten. Een zekere pessimistische of zwaarmoedige ondertoon kan de Duitse literatuur misschien niet ontzegd worden. Maar Duitsers wisten daar ook zelf steeds weer de spot mee te drijven.

Wilhelm Busch (1832-1908) tekende en maakte veel gedichten met een pessimistische, maar zeer humoristische ondertoon. Volgens deze auteur is de mens in wezen slecht en onverbeterlijk. Zijn boek 'Max und Moritz' kun je als het eerste Duitse stripverhaal beschouwen.

Bekijk de plaatjes en lees de tekst bij de eerste streek die Max en Moritz weduwe Bolte leveren.

Met welke woorden reageert Witwe Bolte op deze streek?

Vertaal deze op rijm in het Nederlands.

Wil je de tekst ook beluisteren, klik dan hier.

Met deze grappige geschiedenis beëindigen we deze eerste kennismaking. Wil je meer weten ga dan naar www.duits.de/literatuur