'Über Tiere' van Elfriede Jelinek

Elfriede Jelinek is een schrijfster uit Oostenrijk. In 2004 won zij de Nobelprijs voor de literatuur. In Oostenrijk zelf wordt ze niet zo geprezen. Ze is erg kritisch over de rol van Oostenrijk in de Tweede Wereldoorlog. Ze gaat de strijd aan met het idee dat Oostenrijk bezet is door Duitsland en dat de Oostenrijkers geen schuld zouden hebben. Ze wordt dan ook wel een 'Landbeschmutzer' (letterlijk: landvervuiler) genoemd. Daarnaast is ze ook nog een vurig feministe. Haar bekendste werk is ‘Die Klavierspielerin’. Dit is later verfilmd door Michael Hanecke.

‘Über Tiere’ gaat vooral over de omgang tussen vrouwen en mannen. De belangrijkste inspiratiebron voor dit toneelstuk was een onderzoek van de Oostenrijkse politie. Enkele escortbureaus werden verdacht van vrouwenhandel. De politie luisterde telefoongesprekken tussen pooiers en klanten af. Op een gegeven moment heeft de politie deze gesprekken publiek gemaakt. Over de hoeren werd gesproken alsof het dieren waren. (Zie de links hiernaast voor de teksten)

Exorcisme

Een andere belangrijke invloed was het verhaal van een Duits meisje dat in de jaren zeventig in Zuid-Duitsland woonde. Ze was een beetje raar en de kerk kwam tot de conclusie dat ze bezeten was door de duivel. Ze haalden er een exorcist bij om de duivel uit haar te bannen. Daardoor verhongerde ze en stierf. De rechter oordeelde dat de ouders schuldig waren aan moord. Later had een non een visioen dat het lichaam van het meisje niet normaal ontbond, wat zou bewijzen dat de duivel in haar zat. De ouders lieten haar opgraven, met het excuus dat zij haar in een mooie kist wilden leggen. Toen bleek dat het lichaam normaal was ontbonden.

Zowel in dit verhaal als in het pooierverhaal is de macht in handen van mannen. Jelinek stelt deze twee gebeurtenissen aan de kaak in dit toneelstuk.

Seksisme

Met Duits hebben we dit toneelstuk bekeken. Doordat we in de klas al veel over dit stuk hadden gelezen, begreep ik vrij veel. Veel andere toeschouwers begrepen het niet en konden het ook niet waarderen, bleek uit de domme vragen bij de Q&A na het toneelstuk. Ook was er niet echt enthousiast applaus.

Ik vind het erg goed dat Jelinek deze zaken bekend maakt door dit toneelstuk. Hoewel ik denk dat ze iets te ver doorgedraaid is met haar standpunten: ze beschuldigt alle mannen en dat is gewoon seksisme. Ook de uitvoering vond ik erg goed. De acteurs gaven mij de hele tijd het idee dat ze me aankeken. Dit werd versterkt door dat er lichten op het publiek stonden. Sommige van mijn klasgenoten vonden het iets te lang. Maar ik vond dat juist goed want het werd een steeds benauwdere sfeer. Dat was denk ik de bedoeling van de makers.

Loe van Montfort is redacteur van de scholierenredactie van Duitslandweb.nl. Hij zit in 4 Gymnasium en is geïnteresseerd in filosofie, psychologie, films, boeken en muziek.