Tijdreis naar de DDR

 Mark Aretz verbouwt in Leipzig oude appartementen voor nieuwe huurders. Sinds de val van de Muur heeft hij er ongeveer 1600 opgeknapt. Vaak gaat het om verlaten woningen die hij eerst helemaal moet leeghalen. De architect komt dan bizarre vondstukken tegen die de oude bewoners hebben achtergelaten. Een versleten uniform van de Nationale Volks Armee, uitgaven van de Leipziger Volkszeitung uit het jaar 1989, of een DDR-vlag.

Maar de woning die hij in november 2008 in de wijk Reudnitz in Leipizg vindt, is speciaal. Al direct bij het binnengaan valt Aretz iets op: de geur. Er hangt een typische DDR-lucht van bruinkool en linoleum. Hij zoekt in de kleine tweekamerflat naar een tv-gids om te achterhalen hoe lang het appartement al leeg staat. Maar hij vindt geen gids. Dan valt hem op: in de woning is helemaal niets uit het Westen!

Veertig m² DDR

Op veertig vierkante meter heeft Mark Aretz een stuk bevroren DDR ontdekt. De verbleekte papieren kalender op de muur geeft augustus 1988 aan. Overal staan typische DDR producten: flessen ‘Hit-Cola’, ‘Marella’-margarine en ‘Karo’-sigaretten. De laden van een kast staan nog open. Blijkbaar is de laatste bewoner twintig jaar geleden in alle haast vertrokken. In de badkamer is geen stromend water en de badkuip is van zink. In de woonkamer een bank uit de jaren zeventig.

Een ruimte die sinds de DDR-tijd niet meer is veranderd, is iets bijzonders. In Leipzig werd zo’n ruimte voor het laatst in 1997 gevonden. Aretz rekende er niet op dat dit nog eens zou gebeuren.

Mysterieuze bewoner

 Maar wie is de bewoner die zo lang geleden hals over kop is vertrokken? In het appartement zijn genoeg aanwijzingen te vinden. Een rijbewijs, brieven en een onverstuurde ansichtkaart. De naam van de man die hier twee decennia geleden woonde was Heiko Braun. Hij was in 1965 geboren en had, zo bleek uit een achtergebleven verklaring van de gevangenis in Leipzig, een jaar vast gezeten. Waarom? En waarom keerde hij nooit terug naar zijn woning? Journalisten van het Duitse tv-programma Spiegel TV is het gelukt om het raadsel rond Heiko Braun op te lossen.

Het programma spoorde zijn ouders op, Renate und Günther Braun, die over hun zoon vertellen. Heiko had altijd een beetje moeite met leren en hield niet zo van vroeg opstaan. Niet echt eigenschappen die hem in de socialistische DDR vooruit hielpen. Nadat hij een opleiding tot houtverwerker in de pianofabriek in Leipzig had gevolgd, verliet hij zijn ouderlijk huis en reisde als kermishulp door het land. Hij was dus geen DDR-Musterbürger, maar hij was ook geen politieke dissident.

De gevangenisstraf kreeg hij omdat hij in de zomer van 1987 tijdens een treinreis in de buurt van de grens zijn legitimatiepapieren niet bij zich had. Toen een conducteur die wilde zien antwoordde hij: “Ik wil vluchten, ik wil naar het Westen.” Een grapje, denkt zijn vader nu. Maar de DDR-justitie hield niet van grapjes. Heiko kreeg één jaar gevangenisstraf voor een poging tot Republikflucht.

Val van de Muur

 Die straf zat hij uit. In de tussentijd zorgden zijn ouders voor een woning in de Crottendorfer Straße. Ze zetten er hun oude wasmachine en een tweedehands bankstel neer. Dingen die ze nu op door Mark Aretz gemaakte foto’s herkennen. Maar Heiko was amper een paar maanden weer vrij toen hij op 11 september 1989 een brief kreeg waarin stond dat hij hem “het burgerschap van de Duitse Democratische Republiek” ontnomen werd. Hij belde zijn moeder Renate op: ”Mamma, ik moet voor middernacht de grens over zijn.” Nog dezelfde nacht bracht Günther Braun zijn zoon naar de trein. Heiko had geen tijd meer om zijn appartement schoon te maken.

Na een korte tijd in een opvangkamp te hebben doorgebracht kreeg hij een baan bij een timmerman in Nedersaksen. De pijn over het plotselinge vertrek van hun zoon hoefden de ouders maar twee maanden te dragen, want op 9 november viel de Muur. Het was weer mogelijk om van Oost- naar West-Duitsland en andersom te reizen. Al met kerstmis 1989 bezocht Heiko zijn ouders weer. In het Westen verdiende hij als timmerman goed geld, daarom bleef hij er wonen en keerde niet naar Leipzig terug.

Tragisch ongeluk

Op 19 september 1990, één jaar na zijn uitzetting uit de DDR, was Heiko met vier collega’s op weg van een bouwput in Hamburg naar zijn Nedersaksische woonplaats. Ze waren al bijna thuis toen de chauffeur de controle over hun auto verloor. Het busje knalde frontaal tegen een boom. Twee van de vier jonge timmermannen stierven, één van hen was Heiko Braun.

Dit verhaal is tragisch, maar waarschijnlijk had niemand ooit meer aandacht aan het leven van Heiko Braun besteed, als Aretz niet in zijn verlaten woning een tijdreis naar een stukje bevroren DDR had gemaakt. In Heiko’s woning, waarnaar hij nooit meer kon terugkeren omdat hij bij zoiets banaals als een auto-ongeluk was omgekomen.

Folke zat in het schooljaar 2008-2009 in de Scholierenredactie van het Duitslandweb. Hij zit in 6 gymnasium van de Scholengemeenschap Augustinianum in Eindhoven.

Gebaseerd op:
Das Geheimnis der Crottendorfer Straße 4

Unberührte DDR-Wohnung in Leipzig entdeckt