Componist Hugo Distler

Precies honderd jaar geleden werd Hugo Distler geboren. Vandaar dat dit jaar de kerkmuziek in het teken staat van Distler. Distler was in zijn tijd een bijzondere componist. In zijn korte leven heeft hij de wereld van de kerkmuziek, vooral op gebied van orgel en zang, drastisch veranderd.

Passie voor muziek

In 1908 werd Hugo Distler geboren in Neurenberg in Duitsland. Distler had als buitenechtelijk kind een zware jeugd. Zijn moeder trouwde met een andere man en vertrok naar Amerika. Distler bleef achter bij zijn grootouders in Duitsland. Tijdens zijn schoolcarrière op het gymnasium ontdekte hij zijn passie voor muziek. Hier kreeg hij zijn eerste pianolessen en lessen over de geschiedenis en theorie van de muziek.

Na zijn middelbare school ging hij naar het conservatorium in Leipzig waar hij orkestdirectie studeerde met als tweede vak piano. Al snel bleek Distler een talent in componeren en stortte hij zich op de studie componeren en orgel.

Nog voordat hij zijn studie afgerond had, moest hij stoppen met studeren. Zijn grootvader, die hem altijd financieel had ondersteund, was overleden en Distler moest op zoek naar een baan. Zo solliciteerde hij bij de Sankt Jacobi Kirche in Lübeck en werd daar cantororganist. Hoewel er in de Sankt Jacobi Kirche een prachtig groot orgel was, ging de liefde van Distler toch uit naar een wat kleiner orgel uit 1637. Dat kleine orgel maakt precies het geluid dat Distler als ideaal zag: helder en met een veelkleurige klank.

Distler als vernieuwer

Distler kwam in zijn periode in Lübeck in aanraking met de Orgelbeweging. Deze beweging zette zich af tegen de romantische orgelmuziek en pleit voor een terugkeer van de orgelmuziek uit de barok. Distler maakte ook kennis met de Zingbeweging. Ook deze beweging pleitte voor nieuwere muziek, weg met de romantische kerkmuziek!

De romantische muziek was in het begin van de twintigste eeuw de muziek die te horen was in kerken. De muziek bestond uit een melodie met een begeleiding van akkoorden eronder. Deze muziek werd vooral geschreven vanuit de Katholieke Kerk, in tegenstelling tot de protestantse muziek van Distler. Distler en de andere componisten en muzikanten van de Orgel- en Zingbeweging zetten zich af tegen de romantische muziek en kozen een andere weg. In plaats van één melodie met begeleiding schreven ze muziek waarbij meerdere melodieën door elkaar gezongen en gespeeld werden.

Distler was een groot bewonderaar van de componisten Johannes Sebastian Bach en Heinrich Schütz. Zo hoor je in Distlers muziek de barok terugkomen. Net als Bach schreef Hugo Distler zijn muziek vanuit de tekst. De tekst uit de liturgie, de bijbel, was het belangrijkste. Met de muziek probeerde hij die tekst te versterken.

Tragisch einde

Al snel kreeg Distler te maken met het opkomende nazisme in Duitsland. Hij was bang opgeroepen te worden om als soldaat in het leger te dienen en voelde zich steeds minder vrij om te componeren. En zeker omdat Distler een gevoelig mens was, bijna overgevoelig, kwam de oorlog hard aan.

Distlers muziek werd, hoewel door de protestantse kerken erg gewaardeerd, door de Duitse regering afgekeurd. Vroeger, toen Distler jong was, trok hij zich commentaar op zijn composities heel erg aan. Wanneer hij kritiek kreeg was dat een domper voor hem. Als hij werd geprezen, was hij in de wolken. De afkeuring van de regering en de oorlog werden de gevoelige componist te veel.

Op 1 november 1942 pleegde Hugo Distler zelfmoord. Hij bezweek met in zijn ene hand een kruis en in zijn andere hand foto’s van zijn vrouw en kinderen en een afscheidsbrief. Op een leeftijd van slechts 34 jaar stierf de grote vernieuwer in de kerkmuziek. En nu, precies honderd jaar na zijn geboorte, staat zijn werk in de schijnwerpers.

Jolijn zat in het schooljaar 2008-2009 in de Scholierenredactie van het Duitslandweb. Ze zat op het UniC in Utrecht.