Oplossing van de 'Jodenkwestie'

 Laat deze plaats eeuwig een kreet van wanhoop zijn en een waarschuwing aan de mensheid. Hier hebben de Nazi’s omstreeks anderhalf miljoen mannen, vrouwen en kinderen vermoord, voornamelijk Joden uit verschillende Europese landen. Auschwitz-Birkenau 1940-1945 (Nederlandstalige inscriptie op het herdenkingsmonument in concentratiekamp Auschwitz/Birkenau.)

Simpele Endlösung

Auschwitz bestaat uit drie hoofdkampen en veertig kleinere deelkampen. Wij bekeken alleen de twee eerste hoofdkampen, daar waar de meeste mensen zijn afgemaakt. Van buiten zien de gebouwen van kamp Auschwitz I er best normaal uit. Voor WOII waren dit gewoon barakken van het Poolse leger. Na de verovering van Polen sloten de Duitsers hier Poolse politieke gevangenen op. In deze periode was Auschwitz te vergelijken met het concentratiekamp Dachau in München. Het was een vreselijke plaats, waar gruwelijke dingen gebeuren, maar nog geen vernietigingskamp.

Dat kwam pas in 1942, toen de Nazi-leiding een oplossing van de 'Jodenkwestie' in Europa zocht. De Endlösung was simpel: Alle Joden in Duitsland en de door Duitsland bezette gebieden moesten sterven. Hiervoor construeerden de Nazi’s in Oost-Europa plaatsen die in zo kort mogelijke tijd zo veel mogelijk mensen moesten vermoorden. In Auschwitz bouwden ze hiervoor het tweede kamp, Auschwitz/Birkenau, enkele kilometers van het eerste verwijderd.

Dood ga je altijd

 Auschwitz/ Birkenau. Het toneel van de grootste massamoord in de geschiedenis. Nergens hebben de Nazi’s zó veel mensen vermoord als hier, naar schatting 1,1 tot 1,5 miljoen mensen. Net zo grootschalig als het aantal vermoorde mensen, is ook het kamp zelf. Eindeloos strekt het prikkeldraad zich naar de horizon uit, hier en daar onderbroken door dreigende waaktorens. Het kamp wordt doorkliefd door twee spoorwegen van pikzwart staal, die het in twee delen opsplitst. Aan de beide kanten van die spoorweg, zijn, natuurlijk omgeven door ontzettend veel roestig prikkeldraad, de resten van honderden barakken te zien.

Terwijl we over groen gras lopen dat tussen het oude prikkeldraad groeit, vertelt de gids hoe de selectie plaatsvond. Midden in het kamp kwam een trein met mensen aan. Aan het eind van het perron stond een SS-arts. Iedereen die er zwak en ziek uitzag, kinderen en ouderen, ging direct de gaskamers in. Iedereen die sterk was werd in het reusachtige kamp opgesloten, waar hij, na een paar maanden onder erbarmelijke omstandigheden dwangarbeid te hebben verricht, uiteindelijk ook aan uitputting stierf.

'Huilend materiaal'

De gaskamers van de Nazi’s in die tijd zijn hypermodern. Mensen werden op een geïndustrialiseerde wijze omgebracht, in een solide moordmachine. Het 'materiaal' gaat op eigen kracht een grote ruimte in. Graag doet het dat, het gaat immers de eerste douche sinds weken nemen. Buiten moet de bagage opgeborgen worden, die kan natuurlijk niet mee de douche in. Van tevoren moet eerst de naam, de geboortedatum en de plaats van afkomst op de koffers gezet worden, die zou men na de douche anders nooit meer terugvinden. Het zijn namelijk geen kleine groepen in Auschwitz, soms wel tweeduizend personen tegelijkertijd. Uiteindelijk staat dan iedereen in die grote, donkere ruimte. Kleine kinderen, oude mannen, zwangere vrouwen…

Opeens worden alle deuren luchtdicht afgesloten. Het materiaal begint zachtjes te murmelen. Dan gaat er een luik in het plafond open en er valt iets de ruimte in. Niet het verwachte warme water, maar Zyklon-B. Kleine kristallen, die bij contact met lucht in een dodelijk gas veranderen, dat ademende wezens als mensen laat stikken. Het materiaal begint oorverdovend te krijsen, te huilen, te schreeuwen. Kleine kinderen klampen zich doodsbang aan hun moeders vast, die ze meesleuren naar de rand, de muur van de grote ruimte, weg van het luik waar de eerste mensen al op de grond liggen en naar adem happen. In ongeveer een uur wordt het geschreeuw in de grote ruimte steeds minder, tot het uiteindelijk helemaal stil is. De klus is geklaard. Iedereen is dood.

Berg mensenhaar

Natuurlijk begint het echte werk nu pas. Enkele gevangenen die door de SS-arts gespaard zijn moeten de ruimte in. De Nazi’s zijn namelijk zeer effectieve mensen die grondig te werk gaan; niets wordt zinloos verspild. Zo breken de gevangenen de gouden tanden uit de gebitten van de doden. Dat goud is hard nodig om de oorlog te financieren. Het lange haar van de vrouwen knippen ze af, daarvan kun je prima matrassen of uniformen maken. Buiten sorteren ze de achtergelaten bagage uit, op zoek naar spullen die nog te gebruiken zijn.

De 'oogst' van de laatste paar weken kun je nu in de barakken van kamp I 'bewonderen'. Daar ligt alles wat door de Russen bij de bevrijding in Auschwitz is aangetroffen. Een enorme berg mensenhaar bijvoorbeeld. En een enorme berg damesjassen, een berg kookpotten, een berg koffers, een berg babyschoentjes. Je hebt veel bergen in het Auschwitz van nu.  

Babyschoentjes bewijs genoeg

Uitgeput van het lange lopen door het oneindig groot lijkende vernietigingskamp lopen we terug naar de bus. Mij heeft deze ene middag heel diep geraakt, dieper dan weinig andere dingen in mijn leven. Het is - simpel gezegd - onmogelijk je voor te stellen wat hier gebeurd is en wat de mensen die in dit kamp zaten, gevoeld moeten hebben. Ook onvoorstelbaar is het dat er zelfs nu nog mensen zijn die serieus beweren dat dit allemaal niet heeft plaatsgevonden. Als je daar eenmaal geweest bent, dan weet je niet alleen, dan voel je gewoon dat elke ontkenning van de Holocaust niet kan kloppen. Misschien zijn er mensen die eerst dat reusachtige kamp moeten zien of de foto’s van uitgemergelde gevangenen voor ze het geloven. Voor mij persoonlijk hoeft dat niet. Voor mij is die berg babyschoentjes bewijs genoeg.

 Folke zat in het schooljaar 2006-2007 in de Scholierenredactie van het Duitslandweb. Hij zat op de Scholengemeenschap Augustinianum in Eindhoven.