Kiesstelsel

Algemeen

Het Duitse kiessysteem vertoont grote verschillen ten opzichte van het Nederlandse systeem. De Duitse kiezer kan maar liefst twee keer zijn of haar stem uitbrengen. Met de eerste stem (Erststimme) kiest een kiezer een kandidaat in zijn of haar district volgens het meerderheidsprincipe (Mehrheits/Persönlichkeitswahl). Met de tweede stem (Zweitstimme) wordt op een partijlijst gestemd volgens het principe van evenredige vertegenwoordiging (Verhältniswahl). De zetels worden verdeeld aan de hand van de Zweitstimme. Aan de hand van deze stemmen kan worden berekend hoeveel zetels een partij heeft verworven op nationaal niveau. Daarna worden deze verdeeld per deelstaat. Pas daarna wordt gekeken naar het aantal Erststimmen. Het aantal Direktmandaten wordt afgetrokken van het aantal mandaten waarop een partij in een deelstaat recht heeft volgens de tweede stem. Het aantal zetels dat overblijft wordt verdeeld onder de kandidaten die het hoogst op een Landeslistestaan maar geen Direktmandat hebben behaald. Kortom, de tweede stem geeft de doorslag voor de zetelverdeling in de Bondsdag.

Een getallenvoorbeeld ter illustratie:
Het aantal Direktmandaten van partij A: 40. Deze 40 gekozen vertegenwoordigers van partij A nemen zitting in de Bondsdag.
Aantal Mandatenvolgens de landelijke lijst van partij A via de Zweitstimme: 42
Partij A heeft volgens deze uitslag nog te verdelen 2 mandaten (42 minus 40).

Hoe worden deze verdeeld? De kandidaten die geen Direktmandat hebben verworven en het hoogst op de landelijke lijst staan, hebben recht op de nog te verdelen zetels. Het kan voorkomen dat een partij meer Erststimmen heeft gehaald dan Zweitstimmen. Een voorbeeld:

Partij B heeft 20 Direktmandate verworven, maar volgens de Zweitstimme slechts recht op 15 zetels. De 5 extra zetels hoeft de partij niet in te leveren en worden opgeteld bij het totaal aantal zetels in de Bondsdag. Dit zijn de zogenaamde Überhangmandate.

De Nederlandse kiezer kan in tegenstelling tot de Duitse kiezer slechts één stem uitbrengen. Het Nederlandse stelsel van evenredige vertegenwoordiging bevat geen elementen van het districtenstelsel. De Nederlandse kiezer brengt alleen een stem uit op een landelijke kandidatenlijst en niet op een regionale lijst. Hierdoor kunnen in Nederland geen Überhangmandate ontstaan. Elke partij die de kiesdeler haalt mag zitting nemen in de Tweede Kamer. Een 5 procent-drempel zoals die bestaat binnen het Duitse kiessysteem kennen we in Nederland niet.

Hieronder vindt u de uitleg van het Duitse verkiezingsstelsel via een aantal sleutelbegrippen in alfabetische volgorde.