De Tweede Wereldoorlog (1940-1945)
De Tweede Wereldoorlog is zeer bepalend geweest voor de naoorlogse Nederlands-Duitse betrekkingen, meer nog dan voor veel andere landen in Europa. Hieronder worden kort enkele redenen aangegeven waarom de gebeurtenissen van de Tweede Wereldoorlog zo hard zijn aangekomen in Nederland.
Ten eerste was de Tweede Wereldoorlog voor Nederland de eerste oorlog sinds lange tijd. Landen als België en Frankrijk hadden al de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog meegemaakt. Nederland daarentegen was meer dan een eeuw neutraal geweest; de Tweede Wereldoorlog maakte hier abrupt een einde aan.
Ten tweede vielen er tijdens de Tweede Wereldoorlog veel slachtoffers in Nederland - ongeveer 250.000. Aan het begin van de oorlog werd Rotterdam zwaar gebombardeerd, wat direct veel slachtoffers onder de burgerbevolking maakte. Het grootste deel van de slachtoffers viel echter onder de joodse bevolking. In Nederland kwamen 104.000 van de 140.000 joden om in de oorlog; in vergelijking met andere West-Europese landen een relatief hoog aantal. De oorzaak hiervoor was dat de jodenvervolging door de nazi's in Nederland veel effectiever was dan in de meeste andere bezette landen. Dit komt onder andere door het feit dat de Duitsers in Nederland, in tegenstelling tot andere bezette gebieden, een burgerbestuur onder leiding van de Oostenrijkse nazi Seyss-Inquart instelden. Deze burgerregering hield zich actiever bezig met de jodenvervolging dan veel militaire regeringen in andere landen.
Daarnaast hebben verschillende Nederlandse instanties (bijvoorbeeld de politie, de Nederlandse Spoorwegen en de door de Duitsers ingestelde joodse raden) over het algemeen gewillig meegewerkt aan de deportatie van de joden. Ook een groot deel van de bevolking nam tijdens de oorlog een eerder passieve houding aan.
Tot slot duurde de Duitse bezetting in een groot deel van Nederland langer dan in bijvoorbeeld België en Frankrijk. Deze landen en het zuidelijke deel van Nederland waren in 1944 al bevrijd, terwijl de rest van Nederland nog de lange hongerwinter van 1944-1945 te verduren kreeg.
