- Een nieuw begin in de westelijke zones, 1945-1949
- Schrijven tijdens de wederopbouw, BRD 1949-1961
- Literatuur tijdens de roerige jaren zestig, BRD 1961-1969
- De terugkeer naar het persoonlijke, BRD 1969-1977
- Postmodernisme in de literatuur, BRD 1977-1989
- Schrijven in de Sovjetzone 1945-1949
- Schrijvers in dienst van de staat DDR 1949-1965
- Bloei van de literatuur DDR 1965-1976
- Op weg naar het einde DDR 1976-1989
- Literatuur na 1989
- Nobelprijswinnaars
- Colofon
Acties van het laatste uur
Op weg naar het einde, DDR 1976-1989
In de laatste jaren van de DDR kwam eindelijk een publiek debat op gang waarin mensen hun mening openlijk durfden te uiten. De censuur werd op de valreep afgeschaft. Intellectuelen pleitten openlijk voor een grondige hervorming van het socialisme maar de geschiedenis haalde hen in.
4 november 1989
-
© Bundesarchiv, 183-1989-1104-437/Bernd Settnik
-
Op 4 november 1989 deden bekende schrijvers een oproep tot hervorming en democratisering van de DDR.
Sovjetleider Gorbatsjov lanceerde bij zijn aantreden in 1985 een nieuwe
politiek. Glasnost was één van zijn kernbegrippen. Glasnost
betekent openheid, transparantie. Gorbatsjov wilde die transparantie
bewerkstelligen in de media en het culturele leven. Oost-Duitse kunstenaars en
schrijvers hoopten dat de Russische glasnost zijn weg zou vinden naar de
communistische staten in Oost-Europa. Maar de Oost-Duitse communistische partij
SED hield vast aan het eigen cultuurbeleid.
De ontwikkelingen in de Sovjet-Unie maakten de DDR-burgers minder bang voor hun
eigen regering. Mensen kwamen openlijk voor hun mening uit en durfden weer te
discussiëren. In 1987 zetten de schrijvers Günter de Bruyn en Christoph Hein de
aanval in op de censuur. Een jaar later ging het DDR-regime overstag en schafte
de censuur af.
Op 4 november 1989 bracht een door kunstenaars georganiseerde demonstratie in
Berlijn meer dan een half miljoen mensen op de been. Op spandoeken waren teksten
te lezen als ‘Zusammen re(a)gieren’ ('Samen re(a)geren') en ‘Wir sind das Volk’
('Wij zijn het volk'). Een lange lijst DDR-prominenten kwam aan het woord. Onder
hen waren Heiner Müller, Stefan Heym, Christoph Hein en Christa Wolf. Eensgezind
riepen zij op tot hervorming en democratisering van de socialistische staat.
Vijf dagen later viel de Berlijnse Muur. Een aantal Oost-Duitse schrijvers pleitte met de beweging Für unser Land voor het behoud van DDR in een verbeterde vorm. Meer dan een miljoen DDR-burgers ondertekenden het initiatief. Maar het tij was niet meer te keren. Op 3 oktober 1990 was de vereniging van DDR en BRD een feit. Veel DDR-schrijvers waren een illusie armer.
