- Een nieuw begin in de westelijke zones, 1945-1949
- Schrijven tijdens de wederopbouw, BRD 1949-1961
- Literatuur tijdens de roerige jaren zestig, BRD 1961-1969
- De terugkeer naar het persoonlijke, BRD 1969-1977
- Postmodernisme in de literatuur, BRD 1977-1989
- Schrijven in de Sovjetzone 1945-1949
- Schrijvers in dienst van de staat DDR 1949-1965
- Bloei van de literatuur DDR 1965-1976
- Op weg naar het einde DDR 1976-1989
- Literatuur na 1989
- Nobelprijswinnaars
- Colofon
Toneel
Een nieuw begin in de westelijke zones, 1945-1949
Het toneel van de levendige jaren twintig was na de Tweede Wereldoorlog definitief verdwenen. Er werden heel weinig vernieuwende toneelstukken geproduceerd. De stukken ‘Draußen vor der Tür’ (1947) van Wolfgang Borchert en ‘Des Teufels General’ (1946) van Carl Zuckmayer vormden een uitzondering.
'Des Teufels General'
-
Fragment uit een verfilming van 'Des Teufels General'. De film benadruk het tragisch element van het nazisme. (Bron: Youtube/filmportal)
De grote Duitse theatertraditie van de Weimarrepubliek (1919-1933) kwam al in de jaren dertig tot een eind door verbanning, vlucht of dood van belangrijke regisseurs en toneelspelers. Daarbij raakte de helft van de Duitse theater- en concertzalen tijdens de oorlog door bombardementen onbruikbaar. Desondanks werden er al snel na de oorlog weer theaterproducties gemaakt. Maar net als in de literatuur kreeg innovatie door de geallieerde cultuurpolitiek weinig ruimte. Het toneel werd beheerst door traditionele toneelschrijvers die hun sporen verdiend hadden met idyllische stukken. Voor maatschappelijke vraagstukken was geen plaats.
Een van de weinige baanbrekende toneelschrijvers was Wolfgang Borchert. Hij wist als geen ander de ontheemde ziel van zijn generatie te vertolken. In zijn hoorspel en later tot drama bewerkte ‘Draußen vor der Tür’ (1947) weerklonk het leed van de eeuw. De hoofdpersoon Beckmann is een jonge soldaat die terugkeert van het front. Hij heeft voor iedere oplossing een vernietigende vraag paraat en krijgt tegenslag op tegenslag te verwerken. Er is voor hem geen plaats op de wereld maar ook niet in de hemel. Zelfs in het dodenrijk is geen plaats voor hem. Mede door het kale en directe taalgebruik groeide het stuk uit tot een klassieker en een van de belangrijkste voorbeelden van de Trümmerliteratur (Trümmer = puinhoop).
Een ander succesvol toneelstuk was ‘Des Teufels General’ (1946) van Carl Zuckmeyer. Het stuk, dat niet zo rauw en verontrustend was als Borcherts hoorspel, was voor het publiek heel herkenbaar. Het drama benadrukte het tragische element van het nazisme en de slachtofferrol van het Duitse volk. Gevoelens van schuld en onbegrip waren hier minder nadrukkelijk aanwezig.
