Übersiedler en Oost-West migratie
In totaal zijn er in de periode 1949-1988 ongeveer vier miljoen Oost-Duitsers naar het Westen vertrokken. Het merendeel van deze zogenaamde Übersiedler emigreerde voor de bouw van de Muur in 1961 (zie onderstaande figuur). Tot die tijd konden DDR-burgers redelijk eenvoudig naar West-Duitsland verhuizen. Van de 3,8 miljoen Oost-Duitsers die dat toen deden was meer dan de helft jonger dan 25 jaar. Dit had rampzalige gevolgen voor de Oost-Duitse bevolkingsontwikkeling en economie.
Met de bouw van de Muur maakten de DDR-autoriteiten een eind aan de volksverhuizing van Oost naar West. Republikflucht werd strafbaar en de grens met de Bondsrepubliek ging dicht. Toch is het na 1961 nog 235.000 mensen gelukt om de DDR op illegale wijze te ontvluchten; via andere landen, door niet terug te gaan na een bezoek aan de Bondsrepubliek of door met gevaar voor eigen leven de zwaarbewaakte grenszones over te steken. Met behulp van zelf gefabriceerde luchtballonnen, tunnels onder de Muur door, verborgen ruimtes in auto's etc. probeerden ze te geprobeerd te vluchten.
Het aantal doden dat bij de Muur en de Duits-Duitse grens is gevallen staat nog steeds niet helemaal vast. De meeste slachtoffers zijn geïdentificeerd, maar achter een deel van hen staat nog steeds: unbekannt. Volgens die lijst zijn bij de Muur zeker 171 mensen om het leven gekomen. Bij de gehele Duits-Duitse grens vielen zeker 211 doden. Daar komen nog eens tientallen mensen bij die vluchtpogingen op de Oostzee en bij de grens met Tsjechoslowakije, Hongarije en Polen niet overleefden. Andere bronnen spreken van ruim negenhonderd doden.
De enige manier om na 1961 legaal de DDR te verlaten was het indienen van een Ausreiseantrag. Ongeveer 400.000 vooral oudere mensen zijn zo vertrokken. Mensen die een Ausreiseantrag indienden konden rekenen op extra aandacht van de geheime politie, de Stasi, en op verlies van hun baan.
In 1989 steeg het aantal Ausreiseanträge gigantisch. De DDR leek de hervormingspolitiek van de Sovjet-Unie onder leiding van Gorbatsjov niet te volgen (zie voor de revolutie van 1989/90 ook het hoofdstuk geschiedenis).Veel Oost-Duitsers zagen daarom geen toekomst meer in de DDR. Toen Hongarije op 2 mei de grenzen naar het Westen had geopend kwam er een grote vluchtelingenstroom van ca. zestigduizend mensen uit de DDR op gang die via Hongarije naar het Westen vluchtte. Na de val van de Muur op 9 november liep dit op tot 145.000 in die maand. In totaal hebben in 1989 ongeveer 390.000 Oost-Duitsers hun land verlaten. Na de Duitse Vereniging is er meer evenwicht ontstaan in de migratiebalans tussen Oost- en West-Duitsland. Maar er blijven jaarlijks nog veel Oost-Duitsers naar West-Duitsland verhuizen. Het gaat om ongeveer 180.000 personen per jaar (zie bovenstaande figuur). Sinds de Duitse eenwording is er echter geen sprake meer van Übersiedler, maar van binnenlandse migratie.
De bovenstaande kaart geeft een beeld van de binnenlands migratie. Het is duidelijk te zien dat veel gebieden in de voormalige DDR een afname van de bevolking kennen in tegenstelling tot de meeste gebieden in het westen.
Vlak na de val van de Muur trokken veel Oost-Duitsers naar het Westen om politieke redenen. Ook wilde men meer persoonlijke vrijheden. De afgelopen jaren spelen vooral economische redenen een rol. Dit heeft met name te maken met de oplopende werkloosheid en de lagere lonen in het voormalige Oost-Duitsland. De migratie is voor het Oosten van Duitsland een groot probleem, omdat vooral de jonge en goed opgeleide mensen wegtrekken. Dit betekent een flinke aderlating voor de economie (dit wordt een brain drain genoemd).
