© Duitsland Instituut Amsterdam Duitsland Instituut Amsterdam

1949-1963 'Westbindung' onder Konrad Adenauer

Konrad AdenauerNa de Tweede Wereldoorlog was de Bondsrepubliek geen soevereine staat, maar een door de geallieerden gecontroleerd land in het midden van Europa. Stap voor stap probeerde bondskanselier Konrad Adenauer de Bondsrepubliek in de westerse democratie en markteconomie te integreren door verdragen te sluiten met Europese en Atlantische organisaties, zijn politiek van Westbindung. Hiermee trachtte hij de West-Duitse soevereiniteit terug te winnen, en een volwaardige plaats voor de Bondsrepubliek in Europa te realiseren.

Adenauer was een Realpolitiker. Hij gebruikte de Westintegratie in de eerste plaats voor nationale doeleinden. Door duidelijk te maken dat van het democratische Duitsland geen bedreiging meer uitging hoopte hij nieuwe speelruimte te winnen.

De politiek van Adenauer ten opzichte van de Sovjet-Unie en de socialistische satellietstaten, inclusief Oost-Duitsland, was van een heel andere orde. Van erkenning van de DDR, het 'andere' Duitsland, was onder zijn kanselierschap geen sprake. Door middel van een Politik der Stärke, waarbij het Westen zo sterk mogelijk gemaakt werd, wilde hij een wedloop tussen Oost en West op gang brengen die door de Sovjets niet te winnen was. Wanneer de Sovjetunie daarvan overtuigd was, kon het regime tot concessies worden gedwongen ten aanzien van de DDR. De bipolariteit tussen de Verenigde Staten en de Sovjetunie wilde Adenauer tevens in stand houden om de bescherming van de eerste niet te verliezen.

In 1951 was er een eerste teken van Frans-Duitse samenwerking door de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS). Via deze gemeenschap kon Frankrijk enige invloed uitoefenen op het economisch zeer belangrijke Ruhrgebied, en tegelijkertijd verdween de geallieerde controle uit dat gebied. Een jaar later deed Adenauer de toezegging dat de Bondsrepubliek zou toetreden tot de Europese Defensie Gemeenschap (EDG). Dit was een samenwerkingverband op militair gebied waarbij een West-Europese legermacht van de Bondsrepubliek, de Benelux, Italië en Frankrijk landen die ook de EGKS hadden opgericht onder gezamenlijk commando zou komen te staan.
 
Oorspronkelijk was het plan van de EDG afkomstig uit Frankrijk en probeerden de Fransen hiermee Duitsland uit de Noord Atlantische Verdragsorganisatie (NAVO) te houden. Omdat de Franse Nationale Vergadering het EDG-verdrag vervolgens afwees, lag de weg voor een Duits lidmaatschap van de NAVO open. Op 5 mei, precies tien jaar na de capitulatie van de nazi's, traden de Parijse Verdragen in werking waardoor de Bondsrepubliek lid werd van de NAVO én de West Europese Unie (WEU). In 1958 werd de Bondsrepubliek ook lid van de Europese Economische Gemeenschap, waarvan de EGKS de voorloper was.

In de nadagen van zijn kanselierschap wist Adenauer nog één keer baanbrekend werk te verrichten. Zijn bewondering voor de Franse president Charles de Gaulle, evenals Adenauer een katholiek en een autoritair leider, stak de kanselier niet onder stoelen of banken. De vriendschap leidde in 1963 tot het Elysée-verdrag, waarmee een einde kwam aan de Frans-Duitse erfvijandschap die met de veroveringstochten van Napoleon was begonnen. In het vervolg zouden beide landen met elkaar over politieke en militaire zaken overleggen.