Berlijn: Geschiedenis op straat
Een historische rondleiding door de Duitse hoofdstad
1-jul-2009
Nergens laat de Duitse geschiedenis zich beter aflezen dan in het steen van Berlijn. Of het nu gaat om het Wilhelminische Keizerrijk, het nationaalsocialisme of de Koude Oorlog, elke straathoek geeft zijn eigen inkijk in de Duitse worsteling met het verleden. 'Berlijn - Geschiedenis op straat' brengt de beladen, beroemde of juist onbekende Berlijnse plekken in kaart. Ook actuele debatten over de omgang met het recente verleden krijgen aandacht.
Tempelhofer Freiheit
Het voormalige
vliegveld Tempelhof in Berlijn is open voor publiek. Skaters, fietsers en
wandelaars hebben dankbaar bezit genomen van de start- en landingsbanen. De
komende jaren wordt het terrein, in 1948 het decor van de Berlijnse luchtbrug,
bebouwd. Lees verder>>
Kaiser Wilhelm Institut
Achter het rustieke
decor van de Berlijnse wijk Dahlem gaat een belangrijk deel van het roemruchte
wetenschappelijke verleden van Duitsland schuil. Zo blijft het
Kaiser-Wilhelm-Instituut voor Natuurkunde voor altijd verbonden met Albert
Einstein. Lees meer>>
De Muur in 2011
In de euforie na de
val van de Berlijnse Muur in 1989 werd het gehate bouwwerk zo snel mogelijk
verwijderd. Nu maakt de Muur weer deel uit van het straatbeeld met markeringen
op de weg, stalen staven, een fietsroute en hier en daar een gekoesterde rest
beton. Lees meer >>
Unter den Linden
“Unter den
Linden is de trots van het keizerlijke Berlijn.” Zo stond het in 1927 in de
reisgids ‘Berlin und Umgebung’ van Baedeker. Direct na de Tweede Wereldoorlog
lag Unter den Linden in puin, maar nu zijn er weer genoeg
‘Baedeker-trekpleisters’ te bewonderen. Lees verder
>>
Kurfürstendamm
125 jaar geleden
reed de eerste tram door de Kurfürstendamm, die vervolgens uitgroeide tot de
bekendste boulevard van Duitsland. De straat was ooit het kloppend hart van de
Berlijnse avantgarde in de jaren twintig. Lees verder
>>
Kulturbrauerei
Er werd
bier gebrouwen, dwangarbeiders zetten er tijdens de oorlog zendapparatuur in
elkaar en in DDR-tijd kwam de alternatieve scene er samen: de Kulturbrauerei in
Prenzlauerberg.
Lees verder >>
Jarenlang
sprong het frisblauwe gebouwtje naast station Friedrichstrasse direct in het
oog. Ten tijde van de Muur deed het dienst als grensovergang van Oost- naar
West-Berlijn; nu ligt het verstopt onder bouwplastic.
Lees verder >>
Eenvijfde
van de Berlijnse straatverlichting bestaat nog uit authentieke gaslantaarns.
Maar gasverlichting is duur en slecht voor het milieu. Gelukkig zijn de mooiste
exemplaren veilig gesteld in het Gaslaternen Freilichtmuseum in Tiergarten.
Lees verder >>
Rudi-Dutschke-Strasse
Naar
goed Duits gebruik kostte het vier jaar, veel ruzie, een referendum, voor- en
tegendemonstraties en een aantal rechtszaken. Maar in 2008 kwam hij er toch: de
Rudi-Dutschke-Strasse. Waar kun je de geschiedenis van 1968 beter uitleggen?
Lees verder >>
Het
is weekend. De terrassen van de hippe cafés rond de Helmholtzplatz in de
Oost-Berlijnse wijk Prenzlauer Berg zijn vol. Voor café Wohnzimmer drinken
twintigers en dertigers koffie in de zon. Welkom in de LSD-buurt.
Lees verder >>
Berlijns
homoscene heeft haar als symbool omarmd, voor sommige politici staat ze voor het
militaristische, onverdraagzame Duitsland en menig Berlijner viert er Oud en
Nieuw: de Siegessäule heeft vele gezichten.
Lees verder >>
Het
linkse protest is in Kreuzberg nog alom zichtbaar: op straat schreeuwen posters
je toe dat de revolutie aanstaande is en in menige boekhandel prijkt het werk
van Marx en Mao. Er is zelfs een speciaalzaak voor ‘revolutiebenodigdheden’.
Lees verder >>
Checkpoint
Charlie
Waar ooit
Russische en Amerikaanse tanks dreigend tegenover elkaar stonden, gaan nu
toeristen met acteurs in soldatenuniform op de foto. Aan de beroemde
grensovergang Checkpoint Charlie is eigenlijk niets meer origineel.
Lees verder>>
Oberbaumbrücke
De
neogotische Oberbaumbrücke verbindt de twee helften van het stadsdeel
Friedrichshain-Kreuzberg. Ooit was het de toegangspoort tot Berlijn. Later stond
de brug lange tijd weg te rotten in het niemandsland tussen Oost en West.
Lees verder>>
Wedding
is een van de achterstandswijken van Berlijn. Integratieproblemen en armoede
gaan hand in hand in dit oude socialistische bolwerk. Maar er is hoop:
kunstenaars en studenten hebben de charmes van de multiculturele volksbuurt
ontdekt.
Lees verder >>
Het Bebelplatz
Driekwart
eeuw geleden vond op het Bebelplatz in Berlijn de beruchtste boekverbranding uit
de geschiedenis plaats. Tienduizenden boeken gingen op 10 mei 1933 in vlammen
op. Een piepklein monument herinnert daar nog aan.
Lees verder >>
Het Zentralvieh- und
Schlachthof
Eindelijk
krijgen de oude slachterijen in de Duitse hoofdstad, bekend als de buik van
Berlijn, een nieuwe bestemming. Een braakliggend gebied van 50 hectare, op een
steenworp van Alexanderplatz, wordt in rap tempo bebouwd.
Lees verder
>>
Hackesche Höfe
Duitslands
grootste hofjescomplex werd begin vorige eeuw gebouwd als voorbeeld van wonen en
werken in moderne stad. Na de val van de Muur bliezen jonge avonturiers dit
concept nieuw leven in. Katja Geelhoed bezocht de hofjes.
Lees verder >>
Herinneringen aan
1968
Studentenleider
Rudi Dutschke werd veertig jaar geleden, op 11 april 1968, neergeschoten in
West-Berlijn. Slechts een bescheiden gedenksteen herinnert daaraan. Ook verder
is weinig terug te vinden van het roemruchte jaar 1968.
Lees verder >>
Bösebrücke (Bornholmer Brücke)
De
Bösebrücke is een spiegelbeeld van een eeuw Duitse geschiedenis. De brug over
S-Bahnhof Bornholmer Straße werd wereldberoemd toen bij deze grensovergang in
1989 de Berlijnse Muur viel. Rob Savelberg nam een kijkje.
Lees verder >>
Het
Holocaustmonument
Hoe
bouw je een monument voor de zwartste bladzijde uit je geschiedenis? Met deze
vraag is in Duitsland jaren lang geworsteld. Het resultaat is een immens veld
van betonnen zuilen in het centrum van de hoofdstad.
Lees verder >>
Brecht-Haus
De
laatste drie jaar van zijn leven woonde en werkte Bertolt Brecht, samen met zijn
echtgenote Helene Weigel, in Berlijn-Mitte. Hun huis in de Chausseestraße is nu
een Gedenkstätte ter ere van de geniale schrijver en de grote actrice.
Lees verder >>
Tacheles
De
kunstruïne Tacheles was hét symbool van de creatieve jaren negentig in oostelijk
Berlijn. Het voormalige warenhuis werd in 1990 gekraakt. Inmiddels vrezen de
kunstenaars een ontruiming. Rob Savelberg bericht.
Lees verder >>
KaDeWe
Het
Kaufhaus des Westens in de Tauentzienstraße is al meer dan honderd jaar synoniem
van exclusiviteit en alles wat de consumptiemaatschappij aantrekkelijk maakt.
Zelfs in communistich Oost-Berlijn was het een begrip.
Lees verder
>>
Rijksdag
Als
geen ander gebouw in Berlijn staat de Rijksdag symbool voor de beladen Duitse
geschiedenis. Ooit vervoeifd als wanstaltig gedrocht, nu een ware trekpleister.
Het parlementsgebouw weerspiegelt Duitslands worsteling met de democratie.
Lees verder >>
Monument op de
Kreuzberg
Op
de top van de Kreuzberg staat een monument dat herinnert aan de
bevrijdingsoorlogen tegen het Napoleontische Frankrijk. Een vroege getuige van
het Duitse nationalisme en de Pruisische herinneringsarchitectuur.
Lees verder >>
De Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche
Zijn
positie als stadssymbool is de Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche allang kwijt aan
de Fernsehturm. Oost verkoopt nu eenmaal beter dan West. Maar welke rol speelt
de kapotgebombardeerde kerk anno 2007?
Lees verder >>
Bendlerblock
Het
Bendlerblock is onlosmakelijk verbonden met de naam Claus Graf Schenk von
Stauffenberg. In het militaire complex beraamden hij en aan aantal hoge
legerofficieren de bomaanslag op Hitler van 20 juli 1944.
Lees verder >>
De watertoren van Prenzlauerberg
De
oudste watertoren van Berlijn staat in Prenzlauerberg. Het idyllische parkje
eromheen kent een bewogen geschiedenis, die teruggaat tot het midden van de
negentiende eeuw, toen nog niemand van yogamatjes had gehoord.
Lees verder >>
Het Hansaviertel
Voor
de Interbau-manifestatie 1957 werd het Nederlandse architectenduo Van den Broek
en Bakema gevraagd iets bijzonders te bouwen voor het braakliggende Hansaviertel
in Berlijn. De bewoners zijn nog steeds enthousiast.
Lees verder >>
In
Oost-Berlijn verrees in de jaren vijftig over een afstand van twee kilometer de
meest monumentale straat van het twintigste-eeuwse Duitsland. De Karl-Marx-Allee
toont haarfijn hoe de DDR in de beginfase worstelde met haar identiteit.
Lees verder >>
Het Sovjet-monument in Treptower Park
Na
de Duitse capitulatie wilde het Russische leger zich in Berlijn als bevrijder,
maar vooral als overwinnaar profileren. In de Duitse hoofdstad verrezen vier
Sowjetische Ehrenmale. Het grootste ligt middenin het Treptower Park.
Lees
verder >>
Het AEG-complex
Iets ten
noorden van het Berlijnse stadscentrum strekt zich een reusachtig
fabrieksterrein uit. Tot 1983 was hier het elektronicaconcern AEG gevestigd. De
fabrieksgebouwen herinneren aan de industriële grootmacht die Berlijn ooit was.
Lees verder >>
De Stasigevangenis
Decennia
lang wist niemand waar 40 duizend DDR-dissidenten verbleven nadat ze waren
verdwenen. Nu is het terrein van de voormalige Stasigevangenis Hohenschönhausen
een drukbezochte gedenkplaats.
Lees verder >>
De Bernauer Straße
Van
de Berlijnse Muur, hét symbool van de Koude Oorlog, staan her en der nog stukken
overeind. Aan de Bernauer Straße wordt bijna twintig jaar na de Wende opnieuw
nagedacht over een moderne omgang met 170 meter gewapend beton.
Lees verder >>
Rosa
Luxemburg in de Tiergarten
Rosa
Luxemburg is een van de meest herdachte personen in Berlijn. Pleinen en straten
zijn naar haar vernoemd. In de Tiergarten staat een klein, maar indringend
momument op de plek waar soldaten haar lijk in 1919 in het water gooiden.
Lees verder
>>
Alexanderplatz
Het
Alexanderplatz voldoet niet aan het klassieke verwachtingspatroon van een plein.
Hier vind je geen beschutting, gezelligheid of vermaak. Noch rust, schaduw of
een zitplek. ‘Alex’ is boomloos en het tocht er.
Lees verder >>
Hans Stimmann
Niemand
had een grotere invloed op de stads- planning van Berlijn na de val van de Muur
dan stadsbouwmeester Hans Stimmann. Zijn strakke regels maakten hem onder
architecten tot meest gehate ambtenaar van de Duitse hoofdstad.
Lees verder >>
Nollendorfplatz
Het
centrum van de Berlijnse homoscene is de Nollendorfplatz. Op het plein en in de
straten daaromheen bevindt zich voor elk wat wils: van fetisjclubs tot grand
cafés. De homocultuur in deze buurt heeft een bewogen geschiedenis.
Lees verder >>
Het Stadtschloss
Weinig
gebouwen roepen zoveel emoties op als het oude kasteel van de Duitse koningen en
keizers, het Berliner Schloss. Het kasteel in het hart van Berlijn wordt weer
opgebouwd, maar voor veel Oost-Berlijners tegen een te hoge prijs.
Lees verder >>
Het
Reichsluftfahrtministerium
Dat
het Detlev-Rohwedder-Haus in Berlijn tegenwoordig het ministerie van Financiën
herbergt, mag een wonder heten. Het gebouw overleefde de Nazi's, de Tweede
Wereldoorlog en het communisme.
Lees verder >>
De Wannsee-villa
Een
van de meest sinistere oorden van Berlijn ligt op een plek die nauwelijks
idyllischer kan zijn. De beruchte villa Am Großen Wannsee, waar hoge nazi’s
onder leiding van de SS in 1942 het plan voor de uitroeiing van de joden
bespraken.
Lees verder >>
De Fernsehturm
De
Fernsehturm is het gezicht van het nieuwe Berlijn. Daarmee vervult de 368 meter
hoge televisietoren dan eindelijk de glansrol die DDR-leider Walter Ulbricht er
bijna veertig jaar geleden voor in gedachten had.
Lees verder >>
In
Duitsland zijn monumenten doorgaans stof voor een maatschappelijk debat. De
discussie over een gedenkteken voor Rosa Luxemburg bleef echter een links
onderonsje. Maar het kale Rosa-Luxemburg-Platz heeft er een trekpleister bij.
Lees verder >>
De
Wilhelmstrasse was tot 1945 het centrum van de Duitse macht. In zijn zware,
gewichtige paleizen werkten kanselier Otto von Bismarck, president Paul von
Hindenburg en Adolf Hitler. Van dit verleden rest slechts een historisch
mijnenveld.
Lees verder >>
