© Duitsland Instituut Amsterdam Duitsland Instituut Amsterdam

Berlijn: Geschiedenis op straat  

Een historische rondleiding door de Duitse hoofdstad

1-jul-2009

 

Nergens laat de Duitse geschiedenis zich beter aflezen dan in het steen van Berlijn. Of het nu gaat om het Wilhelminische Keizerrijk, het nationaalsocialisme of de Koude Oorlog, elke straathoek geeft zijn eigen inkijk in de Duitse worsteling met het verleden. 'Berlijn - Geschiedenis op straat' brengt de beladen, beroemde of juist onbekende Berlijnse plekken in kaart. Ook actuele debatten over de omgang met het recente verleden krijgen aandacht.

Tränenpalast

 Jarenlang sprong het frisblauwe gebouwtje naast station Friedrichstrasse direct in het oog. Ten tijde van de Muur deed het dienst als grensovergang van Oost- naar West-Berlijn; nu ligt het verstopt onder bouwplastic.
Lees verder >>

Gaslampen in Tiergarten

 Gaslamp in Tiergarten, Berlijn. Afb: Marjolein den HartogEenvijfde van de Berlijnse straatverlichting bestaat nog uit authentieke gaslantaarns. Maar gasverlichting is duur en slecht voor het milieu. Gelukkig zijn de mooiste exemplaren veilig gesteld in het Gaslaternen Freilichtmuseum in Tiergarten.
Lees verder >>

 Rudi-Dutschke-Strasse
De Rudi-Dutschke-Strasse. Afb.: DuitslandwebNaar goed Duits gebruik kostte het vier jaar, veel ruzie, een referendum, voor- en tegendemonstraties en een aantal rechtszaken. Maar in 2008 kwam hij er toch: de Rudi-Dutschke-Strasse. Waar kun je de geschiedenis van 1968 beter uitleggen?
Lees verder >>

 Helmholzplatz

 Café Wohnzimmer op Helmholzplatz. Afb: CDRewing, www.flickr.comHet is weekend. De terrassen van de hippe cafés rond de Helmholtzplatz in de Oost-Berlijnse wijk Prenzlauer Berg zijn vol. Voor café Wohnzimmer drinken twintigers en dertigers koffie in de zon. Welkom in de LSD-buurt.
Lees verder >>

Siegessäule

 De Siegessäule. Afbeelding: bby, www.flickr.comBerlijns homoscene heeft haar als symbool omarmd, voor sommige politici staat ze voor het militaristische, onverdraagzame Duitsland en menig Berlijner viert er Oud en Nieuw: de Siegessäule heeft vele gezichten.
Lees verder >>

Kreuzberg

 Afbeelding: www.flickr.com, Niklas NikonHet linkse protest is in Kreuzberg nog alom zichtbaar: op straat schreeuwen posters je toe dat de revolutie aanstaande is en in menige boekhandel prijkt het werk van Marx en Mao. Er is zelfs een speciaalzaak voor ‘revolutiebenodigdheden’.
Lees verder >>

Checkpoint Charlie
Afbeelding: Vinué, www.flickr.comWaar ooit Russische en Amerikaanse tanks dreigend tegenover elkaar stonden, gaan nu toeristen met acteurs in soldatenuniform op de foto. Aan de beroemde grensovergang Checkpoint Charlie is eigenlijk niets meer origineel.
Lees verder>>

Oberbaumbrücke
Afbeelding: Stijn. www.flickr.comDe neogotische Oberbaumbrücke verbindt de twee helften van het stadsdeel Friedrichshain-Kreuzberg. Ooit was het de toegangspoort tot Berlijn. Later stond de brug lange tijd weg te rotten in het niemandsland tussen Oost en West.
Lees verder>>

Wedding

 Afbeelding: Fleur de Weerd.Wedding is een van de achterstandswijken van Berlijn. Integratieproblemen en armoede gaan hand in hand in dit oude socialistische bolwerk. Maar er is hoop: kunstenaars en studenten hebben de charmes van de multiculturele volksbuurt ontdekt.
Lees verder >>

Het Bebelplatz
Afbeelding: David ShankboneDriekwart eeuw geleden vond op het Bebelplatz in Berlijn de beruchtste boekverbranding uit de geschiedenis plaats. Tienduizenden boeken gingen op 10 mei 1933 in vlammen op. Een piepklein monument herinnert daar nog aan.
Lees verder >>

Het Zentralvieh- und Schlachthof
Afbeelding, Dennis Gerbeckx, www.flickr.comEindelijk krijgen de oude slachterijen in de Duitse hoofdstad, bekend als de buik van Berlijn, een nieuwe bestemming. Een braakliggend gebied van 50 hectare, op een steenworp van Alexanderplatz, wordt in rap tempo bebouwd.
Lees verder >>

Hackesche Höfe
Afbeelding: sharon.scheinderDuitslands grootste hofjescomplex werd begin vorige eeuw gebouwd als voorbeeld van wonen en werken in moderne stad. Na de val van de Muur bliezen jonge avonturiers dit concept nieuw leven in. Katja Geelhoed bezocht de hofjes.
Lees verder >>

Herinneringen aan 1968
Gedenksteen voor Rudi Dutschke. Afbeelding: Sterre Linthout.Studentenleider Rudi Dutschke werd veertig jaar geleden, op 11 april 1968, neergeschoten in West-Berlijn. Slechts een bescheiden gedenksteen herinnert daaraan. Ook verder is weinig terug te vinden van het roemruchte jaar 1968.
Lees verder >>

Bösebrücke (Bornholmer Brücke)
De Bösebrücke. Afbeelding: Rob SavelbergDe Bösebrücke is een spiegelbeeld van een eeuw Duitse geschiedenis. De brug over S-Bahnhof Bornholmer Straße werd wereldberoemd toen bij deze grensovergang in 1989 de Berlijnse Muur viel. Rob Savelberg nam een kijkje. 
Lees verder >>

Het Holocaustmonument
Afbeelding: Wolfgang Staudt, www.flickr.com Hoe bouw je een monument voor de zwartste bladzijde uit je geschiedenis? Met deze vraag is in Duitsland jaren lang geworsteld. Het resultaat is een immens veld van betonnen zuilen in het centrum van de hoofdstad.
Lees verder >>

Brecht-Haus
Afbeelding: Hidde van der WallDe laatste drie jaar van zijn leven woonde en werkte Bertolt Brecht, samen met zijn echtgenote Helene Weigel, in Berlijn-Mitte. Hun huis in de Chausseestraße is nu een Gedenkstätte ter ere van de geniale schrijver en de grote actrice.
Lees verder >>

Tacheles
Afbeelding: ThunderChild5, www.flickr.com De kunstruïne Tacheles was hét symbool van de creatieve jaren negentig in oostelijk Berlijn. Het voormalige warenhuis werd in 1990 gekraakt. Inmiddels vrezen de kunstenaars een ontruiming. Rob Savelberg bericht. 
Lees verder >>

 KaDeWe
Afbeelding: niki_leaf, www.flickr.comHet Kaufhaus des Westens in de Tauentzienstraße is al meer dan honderd jaar synoniem van exclusiviteit en alles wat de consumptiemaatschappij aantrekkelijk maakt. Zelfs in communistich Oost-Berlijn was het een begrip.
Lees verder >>

Rijksdag
Afbeelding: James UK, www.flickr.comAls geen ander gebouw in Berlijn staat de Rijksdag symbool voor de beladen Duitse geschiedenis. Ooit vervoeifd als wanstaltig gedrocht, nu een ware trekpleister. Het parlementsgebouw weerspiegelt Duitslands worsteling met de democratie. Lees verder >>

Monument op de Kreuzberg
Afbeelding: DIAOp de top van de Kreuzberg staat een monument dat herinnert aan de bevrijdingsoorlogen tegen het Napoleontische Frankrijk. Een vroege getuige van het Duitse nationalisme en de Pruisische herinneringsarchitectuur.
Lees verder >>

De Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche

 Afbeelding: Sterre LindhoutZijn positie als stadssymbool is de Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche allang kwijt aan de Fernsehturm. Oost verkoopt nu eenmaal beter dan West. Maar welke rol speelt de kapotgebombardeerde kerk anno 2007?
Lees verder >>

Bendlerblock
Binnenhof van het Bendlerblock, met het monument voor Stauffenberg. Afbeelding: DIAHet Bendlerblock is onlosmakelijk verbonden met de naam Claus Graf Schenk von Stauffenberg. In het militaire complex beraamden hij en aan aantal hoge legerofficieren de bomaanslag op Hitler van 20 juli 1944.
Lees verder >>

De watertoren van Prenzlauerberg

 De watertoren van Prenzlauerberg. Foto: Sterre LindhoutDe oudste watertoren van Berlijn staat in Prenzlauerberg. Het idyllische parkje eromheen kent een bewogen geschiedenis, die teruggaat tot het midden van de negentiende eeuw, toen nog niemand van yogamatjes had gehoord.
Lees verder >>

Het Hansaviertel
Afbeelding: DIAVoor de Interbau-manifestatie 1957 werd het Nederlandse architectenduo Van den Broek en Bakema gevraagd iets bijzonders te bouwen voor het braakliggende Hansaviertel in Berlijn. De bewoners zijn nog steeds enthousiast.
Lees verder >>

De Karl-Marx-Allee

 Afbeelding: Leonie van NieropIn Oost-Berlijn verrees in de jaren vijftig over een afstand van twee kilometer de meest monumentale straat van het twintigste-eeuwse Duitsland. De Karl-Marx-Allee toont haarfijn hoe de DDR in de beginfase worstelde met haar identiteit. Lees verder >>

 
Het Sovjet-monument in Treptower Park

Afbeelding: DIANa de Duitse capitulatie wilde het Russische leger zich in Berlijn als bevrijder, maar vooral als overwinnaar profileren. In de Duitse hoofdstad verrezen vier Sowjetische Ehrenmale. Het grootste ligt middenin het Treptower Park.
Lees verder >>

Het AEG-complex
Afbeelding: DIAIets ten noorden van het Berlijnse stadscentrum strekt zich een reusachtig fabrieksterrein uit. Tot 1983 was hier het elektronicaconcern AEG gevestigd. De fabrieksgebouwen herinneren aan de industriële grootmacht die Berlijn ooit was.
Lees verder >> 

De Stasigevangenis
Afbeelding: DIADecennia lang wist niemand waar 40 duizend DDR-dissidenten verbleven nadat ze waren verdwenen. Nu is het terrein van de voormalige Stasigevangenis Hohenschönhausen een drukbezochte gedenkplaats.
Lees verder >>

De Bernauer Straße
Afbeelding: Leonie van NieropVan de Berlijnse Muur, hét symbool van de Koude Oorlog, staan her en der nog stukken overeind. Aan de Bernauer Straße wordt bijna twintig jaar na de Wende opnieuw nagedacht over een moderne omgang met 170 meter gewapend beton.
Lees verder >>

Rosa Luxemburg in de Tiergarten
Het moment voor Rosa Luxemburg in de Tiergarten. Afbeelding: DIARosa Luxemburg is een van de meest herdachte personen in Berlijn. Pleinen en straten zijn naar haar vernoemd. In de Tiergarten staat een klein, maar indringend momument op de plek waar soldaten haar lijk in 1919 in het water gooiden.
Lees verder >>

Alexanderplatz
Alexanderplatz. Afbeelding: DIAHet Alexanderplatz voldoet niet aan het klassieke verwachtingspatroon van een plein. Hier vind je geen beschutting, gezelligheid of vermaak. Noch rust, schaduw of een zitplek. ‘Alex’ is boomloos en het tocht er.
Lees verder >>

Hans Stimmann
Hans Stimmann. Afbeelding: www.baunetz.deNiemand had een grotere invloed op de stads- planning van Berlijn na de val van de Muur dan stadsbouwmeester Hans Stimmann. Zijn strakke regels maakten hem onder architecten tot meest gehate ambtenaar van de Duitse hoofdstad.
Lees verder >>

Nollendorfplatz
Nollendorfplatz. Afbeelding: DIAHet centrum van de Berlijnse homoscene is de Nollendorfplatz. Op het plein en in de straten daaromheen bevindt zich voor elk wat wils: van fetisjclubs tot grand cafés. De homocultuur in deze buurt heeft een bewogen geschiedenis. Lees verder >>


Het Stadtschloss

Het Stadsslot. Foto: eldaco, Förderverein Berliner SchlossWeinig gebouwen roepen zoveel emoties op als het oude kasteel van de Duitse koningen en keizers, het Berliner Schloss. Het kasteel in het hart van Berlijn wordt weer opgebouwd, maar voor veel Oost-Berlijners tegen een te hoge prijs.
Lees verder >>

Het Reichsluftfahrtministerium
Reichsluftfahrtministerium. Afbeelding: DIADat het Detlev-Rohwedder-Haus in Berlijn tegenwoordig het ministerie van Financiën herbergt, mag een wonder heten. Het gebouw overleefde de Nazi's, de Tweede Wereldoorlog en het communisme.
Lees verder >>

De Wannsee-villa
Haus der Wannsee-Konferenz. Foto: DIAEen van de meest sinistere oorden van Berlijn ligt op een plek die nauwelijks idyllischer kan zijn. De beruchte villa Am Großen Wannsee, waar hoge nazi’s onder leiding van de SS in 1942 het plan voor de uitroeiing van de joden bespraken.
Lees verder >> 

De Fernsehturm
Afbeelding: Leonie van NieropDe Fernsehturm is het gezicht van het nieuwe Berlijn. Daarmee vervult de 368 meter hoge televisietoren dan eindelijk de glansrol die DDR-leider Walter Ulbricht er bijna veertig jaar geleden voor in gedachten had.
Lees verder >>

Het Rosa Luxemburg Platz

 Het Rosa-Luxemburg-Platz. Afbeelding: DIAIn Duitsland zijn monumenten doorgaans stof voor een maatschappelijk debat. De discussie over een gedenkteken voor Rosa Luxemburg bleef echter een links onderonsje. Maar het kale Rosa-Luxemburg-Platz heeft er een trekpleister bij.
Lees verder >>

De Wilhelmstrasse

 Wilhelmstrasse. Afbeelding: DIADe Wilhelmstrasse was tot 1945 het centrum van de Duitse macht. In zijn zware, gewichtige paleizen werkten kanselier Otto von Bismarck, president Paul von Hindenburg en Adolf Hitler. Van dit verleden rest slechts een historisch mijnenveld.
Lees verder >>