Jürgen Klinsmann

Voetballer Klinsmann was een ploeteraar, een doorzetter. Nooit bewees hij dat zo overtuigend als tijdens de achtste finale van het WK in 1990, toen Klinsmann het als enige Duitse spits opnam tegen de defensie van aartsrivaal Nederland. Collega-aanvaller Rudi Völler was net van het veld gestuurd na het beroemde spuugincident met Frank Rijkaard. Klinsmann gaf zich echter niet gewonnen. Verre van. Met onvermoeibare inzet ploeterde de aanvaller voort en speelde zijn beste wedstrijd van het WK. In de 51ste minuut volgde loon naar werk: hij scoorde de openingstreffer. Duitsland won met 2-1 en werd uiteindelijk wereldkampioen.

Tijdens zijn lange carrière verzamelde Klinsmann een imponerende verzameling titels. Naast wereldkampioen werd hij Europees kampioen (1996), won twee keer de UEFA-Cup (1991 en 1996) en werd Duits landskampioen (1997). Daarnaast was hij Duits topscorer (Torschützenkönig) in 1988 en werd drie keer verkozen tot voetballer van het jaar: in Duitsland (1988 en 1994) en, voor een Duitse voetballer een uitzonderlijk wapenfeit, in Engeland (1995). ‘Klinsi’ kwam uit voor een keur aan Duitse en Europese topclubs: VfB Stuttgart, AS Monaco, Inter Milan, Bayern München, Tottenham Hotspur en Sampdoria.

Klinsmanns verdiensten als voetballer staan buiten kijf, al stond hij niet bekend om zijn oogstrelende techniek. De blonde spits bleef een speler die het van zijn tomeloze inzet moest hebben waar anderen eigenlijk beter waren. 

De hoffelijke Klinsmann lag goed bij het publiek, zowel in Duitsland als elders. Zelfs in Nederland genoot Klinsmann een zekere faam. Hier stond hij bekend als ‘goede’ Duitser, een eer die maar weinig Duitse spelers ten deel is gevallen. De bakkerszoon uit het Beierse Göppingen was het tegenbeeld van de stereotype, arrogante en luidruchtige Duitse voetballer. ‘Klinsi’ was bescheiden, geduldig en niet in de laatste plaats gezegend met een sympathieke glimlach. De “Anti-Matthäus” heette hij ook wel, een verwijzing naar Lothar Mattäus, de in Nederland waarschijnlijk minst geliefde Duitse voetballer ooit. Ruud Gullit stak voor de kraker Nederland-Duitsland in 1988 het hele veld over om de Klinsmann een hand te geven.

Ondanks zijn populariteit heeft Klinsmann in Duitsland nooit de warme gevoelens opgeroepen die publiekslieveling Rudi Völler wist los te maken, zijn voorganger in het nationale trainersambt. Völler is nog steeds ‘Ruuudi’, al ging onder zijn leiding het nationale-team in Portugal kansloos ten onder. Bij ‘Klinsi’ ligt dat anders. De afstandelijke Klinsmann is nooit een van ‘de jongens’ geworden. Voor hem geen rondborstige Männerfreundschaft van het type Schröder-Poetin, geen ouwe jongens krentenbrood. Klinsmann wil gemeten worden aan de resultaten die hij boekt, niet aan het aantal vrienden dat hij onderweg heeft gemaakt. Hij is vriendelijk, maar ook altijd zakelijk.

Na het einde van zijn spelerscarrière in 1998 verkoos Klinsmann de anonimiteit van de Verenigde Staten boven een bestaan in Duitsland. Hij verhuisde samen met zijn Amerikaanse vrouw Debbie naar de kleine kustplaats Huntington Beach bij Los Angeles. Klinsmann koestert de afstand tot zijn geboorteland. “Dat relativeert, verscherpt de blik”, bekende hij tegenover Die Zeit. Het is Klinsmann ten voeten uit. De gewezen doelpuntenmaker is overal thuis en tegelijkertijd nergens. Als voetballer gold hij al als bereisd en internationaal, een buitenbeentje. De spits trok aan het begin van zijn carrière in zijn eentje met de rugzak door Amerika om iets van de wereld te zien. Om te leren. Bij VfB Stuttgart reed de nieuwbakken prof tijdenlang rond in een bescheiden Volkswagen Kever, terwijl collega’s in dure Mercedessen door de stad zoefden.

In Amerika heeft Klinsmann zijn plekje gevonden. Hier deed hij in alle rust nieuwe ideeën op, knoopte nieuwe contacten aan, ontpopte zich als voetbal-zakenman. Via zijn functie als technisch adviseur bij de club LA Galaxy ontmoette Klinsmann de Amerikaanse  fitnesstrainer Mark Verstegen, die nu waakt over de conditie van het Duitse elftal. Voetballen deed hij ook nog, kort. Onder het pseudoniem Jay Goppingen (een verwijzing naar zijn geboorteplaats Göppingen) speelde de Duitser enige tijd voor de Orange County Blue Stars.

Zijn privéleven heeft Klinsmann steeds nauwgezet afgeschermd, een reden dat hij niet goed ligt bij de machtige boulevardpers in Duitsland. Duitse media blijven bijvoorbeeld gissen naar wie nu toch Klinmanns vrienden zijn. Heeft hij ze eigenlijk wel? Het maakt de voetbalcoach tot een van Duitslands meest besproken en minst gekende Promis. Bekend is wel dat Klinsmann de meeste levensvreugde haalt uit zijn gezin. De ex-voetballer rijdt elke ochtend zijn kinderen naar school.

Als bondscoach was Klinsmann niet de eerste keus van de voetbalbond. Na de dramatische afgang van Völlers équipe op het EK 2004 in Portugal bedankte de ene na de andere gerenommeerde trainer voor de eer de puinhopen op te ruimen. Die waren aanzienlijk. Duitsland, dat al in de voorrondes werd uitgeschakeld, was in het toernooi op elk denkbaar niveau tekort geschoten. Technisch, conditioneel, mentaal. Zelfs de veelgeprezen Duitse strijdlust was nergens te bekennen geweest. Duitsland was een onttakeld voetballand.

Gevolg: Otto ‘Rehhakles’ Rehhagel, die net met Griekenland Europees kampioen was geworden, koos eieren voor zijn geld en sloeg het aanbod af. Ottmar Hitzfeld wilde niet, net als de Fransman Arsène Wenger. Guus Hiddink en de Deen Morten Olsen hadden hun eigen bezigheden, Christoph Daum was uit de gratie door cocaïnegebruik. Uiteindelijk belandde de DFB bij Klinsmann, die net als de Nederlandse bondscoach Marco van Basten wel de vereiste papieren bezat, maar nog nooit trainer was geweest.

Voor Klinsmann was de wanhopige situatie van de DFB een buitenkansje. Hij kon de zaken naar zijn hand zetten. Toen een zware delegatie onder leiding van bondsvoorzitter Mayer-Vorfelder naar New York reisde om Klinsmann over te halen, stemde deze “vereerd” toe. En stelde meteen een aantal stevige voorwaarden.

De bezem moest door de kast. Klinsmann eiste een radicale verjonging van het elftal, met de nadruk op zowel lichamelijke als geestelijke fitness. Klinsmann wilde het recht zijn eigen ideeën uit te kunnen voeren, bijgestaan door een staf van experts die niet noodzakelijkerwijs uit de schoot van de DFB kwam. Het Duitse voetbal moest fris worden, aanvallend en aantrekkelijk. Duitsland als het Brazilië van Midden-Europa. Klinsmann wilde geen bemoeials, hij en alleen hij zou de baas zijn. En belangrijk: de aspirant-bondscoach wilde in Amerika blijven wonen, al zou hij in de maanden voor het WK natuurlijk in Duitsland te vinden zijn.

Aan daadkracht heeft het Klinsmann niet ontbroken. Hij stuurde keeperstrainer en legende Sepp Maier de laan uit, nam levend monument Oliver Kahn eerst zijn aanvoerdersband af en gaf vorige maand de voorkeur aan Kahns aartsrivaal Jens Lehmann als eerste doelman. Kahn-fans als de invloedrijke Franz Beckenbauer hadden het nakijken.

Maar aan de hervormingsgezindheid van het Duitse voetbalestablishment zitten grenzen. Toen Klinsmann hockeycoach Bernard Peters wilde aantrekken als technisch directeur van de voetbalbond, werd de voormalige wereldspits weggelachen. Wat weet een hockeyer nu van voetbal, klonk het vanuit de DFB.

Ook met het uitblijven van resultaten nam de kritiek op Klinsmann toe, het aanvankelijke optimisme na de voor Duitsland geslaagde Confederations Cup is reeds lang verdwenen. De thuisoverwinning tegen de Verenigde Staten in maart (4-1) heeft de kater van de afgang tegen Italië (4-1) maar ternauwernood verdreven. Zijn Amerikaanse trainingsmethoden werken het Duitse oefenmeestersgilde op de zenuwen. “We zijn in ontwikkeling, de ploeg moet nog veel leren”, zegt Klinsmann steeds. Duitsland siddert en hoopt dat het leerproces maar snel afgelopen mag zijn.

Bas de Rue is redacteur van het Duitslandweb.