Politici

Om Agenda 2010 door te zetten, zijn SPD en Bündnis 90/Die Grünen afhankelijk van de oppositie. CDU/CSU en FDP vormen een meerderheid in de Bondsraad, waardoor ze in staat zijn hervormingsplannen te blokkeren. Schröder heeft momenteel echter vooral moeite om de linkervleugel van zijn eigen partij tevreden te stellen.

Wolfgang Clement

Wolfgang Clement is plaatsvervangend voorzitter van de SPD en sinds oktober 2002 minister van Arbeid en Economie. Deze ministerspost is na de herverkiezing van SPD en Grünen in het leven geroepen. De nieuwe 'superminister' staat bekend als een pragmaticus die ingrijpende maatregelen niet schuwt en wordt daarom bij uitstek geschikt geacht om de economische problemen aan te pakken. Clement is lid van IG BCE. Na zijn studie Rechten aan de Universiteit van Münster gaat hij in de jaren zeventig aan de slag als redacteur bij onder andere de HamburgerMorgenpost. Voorafgaand aan zijn functie als superminister in het kabinet van Schröder is Clement minister-president van Noordrijn-Westfalen. Clement is een voorstander van Schröders plannen. Het is volgens hem noodzakelijk Agenda 2010 nog dit jaar door te voeren. Hij roept de oppositie en de vakbonden dan ook op de plannen niet te blokkeren:

"Wir haben ein politisch übersichtliches Jahr, in dem gehandelt werden muss und gehandelt werden kann über die parteipolitischen Grenzen hinaus." ( Phoenix)

Daarnaast benadrukt hij het belang van de voorstellen van de commissie-Hartz om te komen tot betere arbeidsbemiddeling: "Wir müssen alle Instrumente überprüfen, ob sie wirklich zu mehr Vermittlung führen." (Süddeutsche Zeitung van 26 maart 2003).

Hans Eichel

Hans Eichel is sinds april 1999 minister van Financiën en in zeer grote mate betrokken bij de bezuinigingsplannen van de regering-Schröder. Hij is mede verantwoordelijk voor realisering van Agenda 2010. Eichel studeert Germanistiek, Flosofie, Politicologie, Pedagogiek en Geschiedenis en wordt in 1964 lid van de SPD. Daar maakt hij een glanzende carrière. In 1975 wordt hij burgermeester van Kassel en in 1991 minister-president van de deelstaat Hessen. In tegenstelling tot veel van zijn collega's is Eichel geen lid van een vakbond. Met die altijd kritische achterban hoeft hij minder rekening te houden.

Bij zijn aantreden in 1999, toen hij Oskar Lafontaine opvolgde, kwam hij direct met een bezuinigingsplan, waar het bedrijfsleven positief op reageerde. Ondanks de door Eichel geplande bezuinigingen wordt er toch gevreesd dat het EU-begrotingstekort voor het derde achtereenvolgende jaar meer dan drie procent zal bedragen. Hij staat tevens onder druk omdat hij nog vijftien miljard euro moet bezuinigen, anders ontstaat er in 2004 een grondwettelijk niet toegestaan begrotingstekort. De voormalige burgermeester van Kassel staat erom bekend dat hij zeer rechtlijnig is wat betreft de bezuinigingsplannen, hij wil ze hoe dan ook doorvoeren:

"Wenn wir nicht mit weiteren Reformen entschieden gegensteuern, wird es noch viel schlimmer kommen" en "wir müssen den Sozialstaat retten, indem wir ihn reformieren." ( FAZ)

Met deze houding maakt 'sparsamer Hans' zich bij sommige van zijn partijgenoten niet bepaald geliefd. Elk ministerie moet wat inleveren voor de bezuinigingen. Zo moet minister van Gezondheid en Sociale Zaken Ulla Schmidt zeven miljard besparen, maar dat acht zij voor haar ministerie schier onmogelijk. Uiteraard is de oppositie Eichel ook liever kwijt dan rijk: CDU-fractievoorzitter Angela Merkel eiste Eichels aftreden in mei, omdat hij de begroting voor 2004 niet rond lijkt te krijgen. Eichel is echter vastbesloten te blijven om de hervormingen erdoor te krijgen. 

Gerhard Schröder

Gerhard Schröder is inmiddels bezig aan zijn tweede termijn als bondskanselier. Van 1966 tot 1971 studeert Schröder Rechten in Göttingen. Hij is dan al lid van de SPD. Van 1990 tot 1998 is hij minister-president van Nedersaksen. Vervolgens wordt Schröder gekozen tot bondskanselier. Een half jaar later wordt hij tevens voorzitter van de SPD.

Schröder krijgt als bondskanselier te maken met een hoge werkloosheid, die ook onder zijn leiderschap niet opgelost wordt. Ingrijpende hervormingen neemt Schröder niet, omdat hij het tijdens zijn eerste ambtstermijn niet aandurft om de vakbondsachterban van de SPD te veel voor het hoofd te stoten. Met het oog op de verkiezingen in 2002 neemt hij echter wel de eerste stappen om de problemen op de arbeidsmarkt structureel aan te pakken. Zo roept hij de commissie-Hartz in het leven, die voorstellen ontwikkelt om tot een betere arbeidsbemiddeling te komen. In maart dit jaar kondigt Schröder in een rede voor de Bondsdag uiteindelijk vergaande hervormingen aan. Volgens de bondskanselier zijn deze nodig om de Duitse verzorgingsstaat betaalbaar te houden, ook al zijn het niet allemaal even populaire maatregelen:

"Es gibt gelegentlich Maßnahmen, die ergriffen werden müssen und keine Begeisterung auslösen übrigens auch nicht bei mir , aber trotzdem müssen sie gemacht werden." (FAZ van 15 maart 2003).

De vakbonden en de linkervleugel van de SPD reageren woedend. Schröder dreigt meerdere keren met aftreden wanneer de SPD zijn Agenda 2010 niet voldoende steunt. Aangezien het Schröder vooralsnog niet is gelukt om Duitsland uit het economische dal te halen, is de populariteit van de SPD gedaald tot een dieptepunt. De aankondiging van de hervormingen bracht daar aanvankelijk verbetering in aan, maar inmiddels lijkt de populariteit weer te dalen. Dit wordt geweten aan de interne strijd binnen de SPD. Op 2 mei 2003 zegt slechts 29 procent van de kiezers te zullen stemmen op de SPD. (Verkiezingen van september 2002: 38,5 procent voor SPD)

Ulla Schmidt

Ulla Schmidt is de huidige minister van Gezondheidszorg en Sociale Zaken. Ze studeert Psychologie aan de Technische Hogeschool van Aken en aan de Pedagogische Hogeschool behaalt ze haar diploma voor het basis- en middelbaar onderwijs. In 1983 wordt ze lid van de SPD. Ze is lid van de vakbond IG BCE. Vanaf 1990 zit ze voor de SPD in de Bondsdag. In januari 2001 wordt ze minister voor Gezondheidszorg en in oktober 2002 komt daar Sociale Zaken bij.

In de Duitse verzorgingsstaat zijn de gezondheidszorg en de pensioenen grote knelpunten en beide zitten in Schmidts portefeuille. Ze riep de commissie-Rürup in het leven om te onderzoeken waar er hervormingen kunnen worden gepleegd in de gezondheidszorg en de ouderenvoorzieningen. Tot nu toe is ze echter niet gecharmeerd van de adviezen die ze krijgt van de commissie.

Waar bezuinigd kan worden, moet bezuinigd worden, aldus Schmidt, maar ze ziet weinig mogelijkheden voor bezuiniging op gezondheidszorg en sociale zaken. En zeker niet voor de zeven miljard euro (ongeveer de helft van het totale bedrag dat bezuinigt moet worden), die Eichel op gezondheidszorg en sociale zaken wil besparen.

"Ich will, dass das Gesundheitswesen für alle bezahlbar bleibt. Die entscheidende Weichenstellung muss aber auf dem Arbeitsmarkt erfolgen, damit die Einnahmen für die sozialen Sicherungssysteme stimmen." ( Leipziger Volkszeitung van 28 februari 2003)

Franz Müntefering

Franz Müntefering is sinds 2002 fractievoorzitter van de SPD. Müntefering, na zijn schooltijd werkzaam in het midden- en kleinbedrijf, vervult verschillende politieke functies voor de SPD. Zo is hij van 1992 tot 1995 minister voor Arbeid, Gezondheid en Sociale Zaken in Noordrijn-Westfalen. Müntefering is lid van IG Metall. Traditiegetrouw behoort hij tot de linkervleugel van de SPD. Het is daarom opvallend dat hij zich nu achter Agenda 2010 schaart, terwijl linkse politici binnen de SPD hier felle kritiek op uiten. Müntefering heeft begrip voor de kritiek, maar vindt hervormingen broodnodig:

"Wir wissen, dass das eine ganz anstrengende, komplizierte Herausforderung ist, in die wir gegangen sind, denn was wir wollen, ist ja nicht weniger, als dass wir Deutschland zukunftsfähig machen, wohlstandsfähig machen und auch die soziale Gerechtigkeit damit verknüpfen. Und das ist verbunden mit vielen Herausforderungen. Dass das anstrengend ist für die Partei, da habe ich keine Zweifel." ( Deutschlandradio)

Ottmar Schreiner

Ottmar Schreiner is lid van de fractie van de SPD en een felle tegenstander van Schröders Agenda 2010. Schreiner studeert in de jaren zestig Rechten. In 1969 wordt hij lid van de SPD. Van 1990 tot 1997 is Schreiner fractiewoordvoerder op het gebied van Arbeid en Sociale Zaken. Eind jaren negentig is hij plaatsvervangend fractievoorzitter en aansluitend secretaris van de SPD.

Schreiner werpt zich met succes op als woordvoerder van de tegenstanders van Agenda 2010. Schröder geeft uiteindelijk schoorvoetend gehoor aan hun oproep een partijcongres over de hervormingen te houden. Dat partijcongres vindt op 1 juni plaats, maar een ruime meerderheid van de SPD stemt voor Agenda 2010. Kort daarna mislukt ook Schreiners initiatief van het Mitgliederbegehren: twaalf linkse SPD-politici, georganiseerd onder de leus "Wir sind die Partei", proberen tien procent van de partijleden zo ver te krijgen hun handtekening te plaatsen onder een oproep aan het partijbestuur om een referendum over de plannen van de regering te organiseren. De SPD is in zo'n geval verplicht een Mitgliederbegehren te houden, waarbij alle leden zich voor of tegen de plannen kunnen uitspreken. Ondanks het feit dat ze niet genoeg medestanders hebben weten te verzamelen, zal de groep SPD'ers haar standpunt niet wijzigen en kondigt aan Agenda 2010 niet zonder slag of stoot te accepteren. 

Volgens Schreiner zal het programma van Schröder niet tot minder, maar juist tot meer werkloosheid leiden. Bovendien vindt hij dat pijnlijke maatregelen zowel arm als rijk moeten treffen:

"Die SPD muß mehr Lasten auf die breiten Schultern in der Gesellschaft verteilen." ( Financial Times)

Schreiner is daarom, in tegenstelling tot Schröder, een groot voorstander van de herinvoering van de vermogensbelasting. Volgens de tegenstanders van Schreiner, zullen zijn plannen, die veelal meer overheidssteun inhouden, leiden tot een nog groter begrotingstekort.

Edmund Stoiber

Edmund Stoiber is sinds 1999 voorzitter van de CSU. In de jaren zestig studeert Stoiber Rechtswetenschappen en Politicologie in München. Na een aantal politieke functies in de deelstaat Beieren, wordt Stoiber in 1978 secretaris-generaal van de CSU. Sinds 1993 is hij minister-president van Beieren. In 2002 legt Stoiber het als kanselierskandidaat af tegen de charismatische Gerhard Schröder, hoewel de kandidaat van de CDU/CSU door de kiezer als beste in staat wordt geacht de economische problemen in Duitsland op te lossen.

In principe steunt Stoiber Schröders plannen, omdat hij ook hervormingen noodzakelijk acht. Door zonder ruggespraak met CDU-voorzitter Angela Merkel een eigen programma met ingrijpende maatregelen te presenteren, haalt Stoiber zich echter de woede van Merkel op de hals. Zijn '40 punten' gaan verder dan de voorstellen van de CDU en zorgen voor interne onenigheid. Begin mei presenteren CDU en CSU uiteindelijk een gezamenlijk voorstel. Volgens Stoiber lijken de plannen van Schröder op die van de CDU/CSU. Ze gaan echter niet ver genoeg. Hij verwijt de bondskanselier bovendien kiezersbedrog te plegen:

"Das ist ja sein Problem und das der SPD, jetzt soziale Einschnitte zu proklamieren, die man noch im Wahlkampf kategorisch ausgeschlossen hat. Aber es reicht ja nicht. Wir gehen insgesamt weiter und machen das vernünftiger. Aber in einer Situation, in der Investoren wegen der sprunghaften Politik kein Vertrauen mehr in Deutschland haben, entscheidet die Union nicht unter parteitaktischen Gesichtspunkten." ( Die Welt)

Angela Merkel

Sinds september 2002 is Merkel voorzitter van de CDU/CSU-fractie in de Bondsdag. Merkel, die opgroeit in Oost-Duitsland, studeert van 1973 tot 1978 Natuurkunde in Leipzig. In 1990 wordt ze lid van de CDU. Tot 1994 is Merkel minister voor Vrouwen en Jeugd. Aansluitend is ze werkzaam als minister van Milieu. Angela Merkel is sinds 2000 voorzitter van de CDU. Ze is van mening dat Agenda 2010 wel een stap in de goede richting is, maar een te kleine stap:

"Aber das weist bei weitem nicht aus, um die Probleme Deutschlands zu lösen." ( CDU Online)

Met het gezamenlijke voorstel van CDU/CSU hoopt Merkel snel tot oplossingen te komen. Dit voorstel komt op veel punten overeen met Agenda 2010. Kort samengevat wil CDU/CSU meer en verdergaande veranderingen dan de SPD. Merkel heeft aangekondigd dat de CDU/CSU Agenda 2010 niet zal blokkeren in de Bondsraad, maar wel zal proberen eigen invulling eraan te geven.

Guido Westerwelle

Guido Westerwelle is sinds 2001 voorzitter van de FDP. Na zijn studie Rechten werkt hij als advocaat in Bonn. Van 1994 tot 2001 is hij secretaris-generaal van de FDP. Als liberale politicus is Westerwelle een voorstander van hervormingen die zorgen voor een vrijere arbeidsmarkt. Westerwelle is bereid bondskanselier Schröder te steunen. Wel moet Schröder volgens hem voorkomen dat de hervormingen te veel aangepast worden aan de wensen van het grote aantal tegenstanders. De vakbonden staan de noodzakelijke hervormingen in de weg:

"Die Funktionärskaste der Gewerkschaften ist eine Plage für unser Land. Sie steht weiterhin quer zu den notwendigen Reformen." (FOCUS van 17 maart 2003).

Reinhard Bütikofer

Reinhard Bütikofer is voorzitter van Bündnis 90/Die Grünen. In de jaren zeventig studeert hij Geschiedenis en Filosofie. Na verschillende functies in de lokale politiek van Heidelberg en in het deelstaatparlement van Baden-Württemberg, wordt hij politiek secretaris van Die Grünen. In 2002 kiezen de afgevaardigden hem samen met Angelika Beer tot partijvoorzitter.

Bütikofer is een voorstander van de hervormingsplannen van Schröder. Hij beschouwt de massawerkloosheid als de grootste sociale ongelijkheid en mobiliseert zijn partij om Agenda 2010 te steunen: 
 .
"Wir haben jetzt unsere Chance und wir haben nicht die Möglichkeit das immer und immer wieder zu versieben." (Süddeutsche Zeitung van 6 mei 2003)

Op 15 juni stemmen de leden van Bündnis 90/ Die Grünen met 90 % voor Agenda 2010. Wel is er nog een aantal punten in Schröders programma waarover SPD en Bündnis 90/Die Grünen het eens moeten zien te worden.