Politieke speelruimte Berlijn en Parijs beperkt

Het verhaal was ook 'too good to be true'. Het is wel tekenend voor de vertroebelde verhoudingen tussen Frankrijk en de VS op dit moment. De oorsprong ligt, zoals bekend, in het Franse politieke optreden binnen de NAVO inzake Turkije en in de VN inzake Irak. Nu de militaire strijd is afgelopen, gaan de VS in de aanval. Wat de precieze gevolgen voor Frankrijk zijn is niet bekend. Het ziet ernaar uit dat de VS vooral zullen proberen hun politieke overmacht in internationale instellingen te gelde te maken.

Een goed voorbeeld daarvan laat de praktijk binnen de NAVO zien. De ontwikkelingen die hier momenteel plaatsvinden zijn opmerkelijk. Er wordt in het hoofdkwartier in Brussel openlijk gespeculeerd over een mogelijke rol voor de NAVO in Afghanistan. De Fransen hebben hiermee stilzwijgend ingestemd. Frankrijk heeft ook aangegeven niet mordicus tegen een mogelijke rol van het bondgenootschap in Irak gekant te zijn. Kennelijk heeft Frankrijk op dit moment geen zin of ruimte om als stoorzender op te treden. Het land heeft voorlopig zijn kruit verschoten. Deze opstelling effent het pad voor de NAVO om buiten Europa op te treden. Het is ironisch dat nu een heftig bediscussieerd onderwerp uit de jaren negentig, over een mogelijke rol van de NAVO buiten Europa (senator Lugar: "out of area or out of business"), bijna zonder slag of stoot wordt geaccepteerd. Voorheen zou Frankrijk een dergelijk voornemen al in een vroegtijdig stadium van de discussie hebben verhinderd. Nu durft het 'Elysée' het kennelijk niet aan de Amerikanen voor de voeten te lopen. Frankrijk betaalt op deze manier een hoge prijs voor het eigenzinnige optreden in de Veiligheidsraad. Het applaus dat de Franse minister van Buitenlandse Zaken in de Veiligheidsraad ten deel viel, moet de Franse president Chirac inmiddels vele hoofdbrekens bezorgen..

Opmerkelijk genoeg blijft Duitsland tot nu toe enigszins buiten schot in de Amerikaanse reactie, terwijl Duitsland ook tot de vier landen behoort die afgelopen dinsdag een mini-Europese top hielden over een Europese defensie, samen met België, Luxemburg en Frankrijk. De voorstellen voor onder andere een zelfstandig Europees leger, een Europees hoofdkwartier en gezamenlijk materieelaankoop konden niet slechter zijn gepland. Niemand in Europa zit nu te wachten op dergelijke voorstellen; deze roepen een verkeerd beeld in Washington op en zijn vooral ingegeven door nationale motieven, zoals de komende verkiezingen in België. Kanselier Schröder haastte zich te verklaren dat deze top niet gezien moet worden als een anti-NAVO-manifestatie. Het probleem, zei hij, is niet dat de NAVO te Amerikaans is, maar dat de NAVO te weinig Europees is. Het is twijfelachtig of hieruit de conclusie getrokken mag worden dat de kanselier voorstelt de defensiebegroting te verhogen en dichter bij het Europees gemiddelde te brengen.

Wellicht speelt bij de milde Amerikaanse houding over Duitsland mede een rol dat Duitse militairen momenteel zijn ingezet in uiteenlopende gebieden als de Balkan, en Afghanistan (ISAF), dat de Nederlandse eenheden in Turkije bewapend waren met Duitse Patriotraketten en dat speciale eenheden van het Duitse leger nabij Irak aanwezig waren voor het geval Saddam Hoessein chemische wapens tegen de coalitietroepen zou inzetten. Maar voor Duitsland geldt net als voor buurland Frankrijk, dat de politieke speelruimte op internationaal gebied voorlopig aanzienlijk is beperkt.

Dr. Bram Boxhoorn is directeur van de Atlantische Commissie