Merkel is helemaal nog niet uitgeregeerd
De grote coalitie op de helft
30-aug-2007
Aanvankelijk overheerste in de media de angst dat de grote coalitie van CDU/CSU en SPD een regering van de kleinste gemene deler zou worden: twee partijen die elkaar in een wurggreep houden en zich daarbij vooral richten op het verwerven van een goede uitgangspositie voor de volgende verkiezingen.
Het constante gesteggel in de coalitie over vrijwel elk onderwerp bevestigde voor velen dat CDU/CSU en SPD niet in staat zijn in goede harmonie de noodzakelijke hervormingen door te voeren. Of het nu over minimumloon, gezinsbeleid, of hervorming van de gezondheidszorg ging: telkens weer vlogen de ministers en partijleiders elkaar in de haren. Deze strijd ontnam het zicht op wat wél werd bereikt.
Al onmiddellijk prees bijna iedereen Angela Merkel om haar buitenlandse politiek. Zelfs haar ergste critici roemden haar optreden op de internationale bühne en haar vermogen om compromissen te smeden dan wel af te dwingen. Tegelijkertijd werd echter betreurd dat deze stijl van leiderschap in de binnenlandse politiek nauwelijks tot vergelijkbare resultaten leidde.
Inderdaad heeft Merkel zich in de internationale arena binnen korte tijd weten te profileren als een staatsvrouw van formaat. Zij heeft weer rust gebracht in de Duitse buitenlandse politiek na de roerige jaren onder Schröder, vooral na 2002.
Rust betekent overigens niet dat ze geen kritiek levert. Tijdens haar bezoek aan China deze week heeft Merkel uitdrukkelijk het thema van de mensenrechten op de agenda gezet, zoals ze dat ook al eerder in Rusland had gedaan. Daarmee onderscheidt ze zich zeer van Schröder, die ongevallige kwesties liever vermeed wanneer dat handelscontracten zou kunnen frustreren. Bij Schröder werd buitenlandse politiek niet zelden gereduceerd tot economie en arbeidsplaatsen.
Welbeschouwd valt de tussenbalans van de binnenlandse politiek ook niet slecht uit. Er zijn belangrijke knopen doorgehakt, bijvoorbeeld over de belasting voor ondernemingen en de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd. Ook is de begroting eindelijk geconsolideerd, na jarenlange worsteling met een tekort van boven de 3 procent. Er is nu zelfs sprake van een begrotingsoverschot.
Natuurlijk wordt de regering bij dit laatste wel erg geholpen door de plotselinge opbloei van de economie, waardoor ook de werkloosheid sterk is teruggelopen. Toch profiteert het kabinet minder van de gunstige cijfers dan je zou verwachten. De burgers beschouwen de voorspoed niet als het resultaat van het nieuwe beleid. Juist door het onderlinge gekibbel is de grote coalitie er niet in geslaagd de successen op te eisen.
Geen wonder dat de regering vorige week in Meseberg, tijdens het meerdaagse kabinetsoverleg over de doelstellingen voor de komende twee jaar, zeer demonstratief eenheid uitstraalde. De onderlinge samenwerking en de goede verstandhoudingen tussen de partijen werden zo vaak beklemtoond dat je er argwanend van kon worden.
Bovendien beloofden CDU/CSU en SPD dat de burgers de komende twee jaar meer zullen gaan meegenieten van de aanhoudende economische groei. 'Groei, welvaart en bloei', zo luidt het motto voor de tweede helft van de regeerperiode. Je zou denken dat de coalitiegenoten er nu voor kiezen de vruchten van de economische groei te plukken en zich geliefd te maken bij de kiezer door wat extraatjes uit te delen. Er zijn immers belangrijke deelstaatverkiezingen op komst en ook de verkiezingen voor de Bondsdag zijn nu niet meer ver weg.
Maar grote gebaren passen niet bij deze coalitie. Deze indruk wekte de NRC afgelopen week tenminste, toen naar aanleiding van Meseberg werd gekopt: ‘Merkel lijkt halverwege wel uitgeregeerd’. Grote ambities leiden vrijwel automatisch tot meningsverschillen tussen de coalitiepartners, met alle negatieve beeldvorming van dien, is de indruk die de krant wekt. Uit het slotcommuniqué van de tweedaagse kabinetszitting maakt de NRC op dat grote projecten niet meer worden aangepakt.
Maar de lezers van de Duitse kranten krijgen een heel ander - en adequater - beeld gepresenteerd. Der Spiegel, doorgaans zeer kritisch, kopt: ‘Coalitie maakt ambitieuze beloftes’. En Peter Müller van Die Welt verzucht na het lezen van de vijftig projecten waartoe het kabinet besloten heeft: ‘Minder was misschien meer geweest’.
Met een dertig-punten-programma voor het milieu, waarin de regering onder meer streeft naar een vermindering van de uitstoot van CO2 met 40 procent in 2020 ten opzichte van 1990, toont Merkel zich de meest milieubewuste bondskanselier die Duitsland ooit heeft gehad. De regering investeert verder in nieuwe centrales die zowel elektriciteit als warmte opwekken en in de isolatie van woningen. Ook wordt de belasting voor auto's gekoppeld aan de mate waarin ze vervuilen. Tijdens het Duitse voorzitterschap van de EU en de G8 had Merkel het milieu ook al hoog op de agenda geplaatst.
Om het dreigende tekort aan vakmensen tegen te gaan, krijgt het onderwijs een financiële injectie en wordt het eenvoudiger werknemers uit andere landen te halen. Buitenlandse studenten kunnen in de toekomst gemakkelijker na hun studie in Duitsland blijven.
Verder hebben gezinsbeleid en de bestrijding van kinderarmoede hoge prioriteit. En het wetenschappelijke onderzoek krijgt een belangrijke impuls. In 2010 zal 3 procent van het BNP aan onderzoek en ontwikkeling worden besteed, tegenover 2,51 procent nu. Vergeleken met de luttele 1,8 procent die Nederland aan onderzoek en ontwikkeling uitgeeft (tendens daarbij eerder dalend), is het duidelijk dat men in Berlijn serieuzer werk maakt van de kenniseconomie dan in Den Haag.
De suggestie van de NRC dat de grote coalitie na twee jaar wel is uitgeregeerd en nu slechts zou volstaan met het uitzitten van de rit en zich voorbereiden op de komende verkiezingen, is al met al dus nergens op gebaseerd.
Wat echter wel opvalt, is dat de meeste voorgestelde maatregelen veel geld kosten. Het gaat met andere woorden om projecten die gefinancierd zullen worden met extra inkomsten als gevolg van de bloeiende economie. Het is de vraag wat er met de plannen gebeurt als de economie opeens inzakt. Bovendien kunnen we ons afvragen of de staat zich, bij de eerste mogelijkheid die zich voordoet, weer zo expansief moet tonen. Dreigt niet opnieuw de neiging tot paternalisme? Een interventiestaat is eenvoudiger op te bouwen dan te saneren.
Maar is dat niet wat de Duitse bevolking verlangt van de regering? Uit enquêtes blijkt namelijk dat een ruime meerderheid van de bevolking eigenlijk ‘links’ georiënteerd is wanneer het gaat om het behoud van sociale voorzieningen. Dat is in Nederland trouwens niet anders. Vanuit dat perspectief is het geen wonder dat CDU/CSU en SPD in een heftige concurrentiestrijd zijn verwikkeld over de vraag wie het meest ‘sociaaldemocratische’ profiel heeft. In die zin neemt ‘Meseberg’ toch al een voorschot op de verkiezingen.
