Culturele revolutie in Duits krantenland

Al met al een normale ingreep in de opmaak, zou je denken. Zo niet bij de FAZ. Want daar werden sinds de oprichting in 1949 slechts 33 zwart-wit-foto's op de voorkant gedrukt - alleen bij echt wereldschokkende gebeurtenissen als de terroristische aanslagen op 11 september 2001 en de verkiezing van de Duitse kardinaal Joseph Ratzinger tot paus. Gemiddeld stond er maar elke twee jaar een foto op de cover.

De FAZ wil met haar nieuwe jasje de slag aangaan met de beter verkopende Süddeutsche Zeitung. Waar de Frankfurter Allgemeine de laatste negen jaar 40 duizend lezers verloor, steeg de oplage van de directe concurrent uit München de laatste jaren naar een kleine 440 duizend exemplaren, ruim 80 duizend meer dan de FAZ.

Andere kranten in Duitsland hebben weinig lof voor de paleisrevolutie op de Frankfurter burelen. "Dahinter steckt kein kluger Kopf", smaalt de Berliner Zeitung, een verdraaiing van de jarenlange reclamecampagne van de FAZ met Altkanzler Helmut Kohl.

Volgens Die Zeit uit Hamburg is de FAZ met de metamorfose haar gezicht verloren. De krant heeft het hoofd gebogen voor de alles platwalsende Zeitgeist en haar ziel verkocht voor marktaandelen en aansluiting bij jongere lezers, zo oordeelt het Duitse weekblad. Een lezer sneert dat de "FAZ toch een dame is die veroverd wil worden, en geen wijf dat zich aanbiedt".  

Trouwe lezers schreeuwden vorig jaar al moord en brand toen een rood balkje op de voorpagina de meest lezenswaardige artikelen van de dag aanprees. Veel mensen lezen de FAZ namelijk vooral om haar exclusiviteit. Met een letterwoestijn voor de neus laten lezers zien dat ze zich niet door de waan van de dag laten leiden. De FAZ staat voor diepgang en degelijkheid, een krant bol van de lange beschouwingen zonder franjes en foto's.

Vanwege de marktconcentratie voorspellen krantenanalisten echter al jaren dat er op lange termijn slechts drie kranten zullen overleven: Bild, taz en FAZ. Europa's grootste boulevardblad Bild uit Hamburg omdat het koste wat kost leedvermaak tot hoogste goed uitroept, de links-alternatieve tageszeitung uit Berlijn omdat ze consequent tegen de stroom in roeien en de Frankfurter Allgemeine omdat de uitgevers het strenge uiterlijk van hun conservatieve lijfblad tegen de wispelturigheid van de moderne consument wilden beschermen. Tot voor kort.

Het blijft zeer de vraag of alleen een verandering van ontwerp de teruglopende FAZ-lezersaantallen kan stoppen. Jonge lezers vinden hun nieuwsbronnen eerder op internet dan in de gedrukte pers. En in de huidige dominantie van de beeldcultuur lezen die sowieso minder dan hun ouders en grootouders. De vergrijzing slaat dus ook onder het Duitse lezerspubliek toe: kranten worden in de Bondsrepubliek het meest gelezen door mensen tussen de veertig en de zeventig jaar, met een aandeel van tussen de 75 en 85 procent. En die honkvaste doelgroep heeft meestal al veel veranderingen meegemaakt. Die zegt van een foto meer of minder geen krantenabonnement op.

Rob Savelberg werkt als correspondent in Berlijn voor Nederlandse en Belgische media als De Telegraaf en Knack.