'Stoiber is net op tijd opgestapt'

Vol stonden de media de laatste dagen met vergelijkingen van politici die te lang op het pluche bleven kleven en daardoor hun reputatie te grabbel gooiden. De Franse president Charles de Gaulle, premier Ruud Lubbers, kanselier Helmut Kohl. In één adem werden ze genoemd met de man wiens politieke doodsstrijd de afgelopen weken de Duitse headlines claimde: Edmund Stoiber. De hevig omstreden uitspraak van de CSU-leider tot 2013 aan te willen blijven, gaf deze historische parallellen gewicht.

Maar Stoiber en de CSU zijn op het nippertje aan die vernederende dans ontsprongen, zegt politicoloog Heinrich Oberreuter (1942). Hij kent de Beierse zusterpartij van Merkels CDU als geen ander. Naast hoogleraar en directeur van de Akademie für Politische Bildung in Tutzing (onder de rook van München) is Oberreuter adviseur van de CSU-commissie die zich op dit moment beraadt op een nieuw partijprogramma.

“Stoiber heeft net op tijd afscheid genomen. Elke dag dat deze crisis zich had voortgesleept was een ramp geweest voor hem en de CSU. Dan was Stoibers erfenis stap voor stap in de media gedemonteerd. Volkomen onverdiend, want Stoiber heeft heel veel goeds gedaan voor Beieren. Al was misschien niet iedereen blij met de manier waarop hij zijn zin doordreef.”

Heeft de crisis rond Stoiber de CSU beschadigd?

“Het opvallende is dat de waardering voor Stoiber en voor de CSU in de publieke opinie los van elkaar zijn komen te staan. Vergeleken bij vorig jaar is de partij in Beieren zelfs geliefder geworden, terwijl Stoibers populariteit flinke klappen heeft gekregen. Pas de laatste weken, toen de crisis zich echt toespitste, kwam de waardering van de partij ook onder druk te staan. Toen de CSU onder de magische grens van 50 procent van de stemmen dreigde uit te komen [de CSU bezit in Beieren de absolute meerderheid – red.], wist iedereen dat het zo niet verder kon. Stoiber ook. Nog een half jaar chaos en onduidelijkheid was de partij fataal geworden. Duitsers houden niet van partijen die intern ruziemaken.”

Voor Stoibers opvolging als premier van Beieren en CSU-partijvoorzitter hebben zich drie kandidaten gemeld. De Beierse minister van Binnenlandse Zaken Günther Beckstein wil graag minister-president worden, zijn collega van Economische Zaken Erwin Huber en Landbouwminister Horst Seehofer uit Merkels kabinet azen op het partijvoorzitterschap. Gaat het gekrakeel niet gewoon een nieuwe fase in?

“Nee, ik denk dat die overgang juist heel ordelijk en zonder moddergooien zal verlopen. De partij wil de eensgezindheid zo snel mogelijk herstellen. Daar heeft de CSU de meeste baat bij, dat besef leeft sterk. In de strijd om het partijvoorzitterschap zal Seehofer snel de vlag strijken ten gunste van Huber, daarvan ben ik overtuigd. Beckstein wordt de nieuwe minister-president van Beieren.”

Een aanleiding voor Stoibers val was de wens tot verjonging van de CSU, het verlangen naar nieuwe gezichten. Beckstein, Huber en Seehofer zij nu niet bepaald nieuw.

“Door de tv-democratie heeft elk gezicht een beperkte houdbaarheidsdatum gekregen en dat was tot op zekere hoogte ook Stoibers probleem. De partijtop krijgt wel degelijk nieuwe gezichten, zij dat deze niet zo jong zijn. Ik ga er vanuit dat dit de opstelling tot de verkiezingen van 2013 is. Wat zeker anders zal worden is de manier waarop de minister-president communiceert. Een klacht aan Stoibers adres was altijd dat hij zijn wensen gewoon doordrukte. De komende premier zal zich toegankelijker opstellen.”

De machtsstrijd heeft de CSU verzwakt. Heeft dit gevolgen voor de regering van kanselier Merkel?

“De media roepen allemaal dat de CSU verzwakt is. Ik zie dat helemaal niet zo. De partij was de afgelopen weken erg met zichzelf bezig, maar dat houdt zeker geen verzwakking in. Het politieke bedrijf lag bovendien stil vanwege het kerstreces.

Dat de grote coalitie minder goed zal functioneren dan zij nu al doet, zie ik niet gebeuren. Ik denk dat de CDU nu meer dan ooit beseft dat de stemmen van de CSU van levensbelang zijn. Zonder de CSU haalt de partij van Merkel niet meer dan 25 procent. Ze heeft de stemmen uit Beieren hard nodig om groter te blijven dan de SPD.”

Bas de Rue is redacteur van het Duitslandweb.