Vergeten Berlijnse plekken: het Hansaviertel
Een pronkstuk in de ‘etalage van de vrije wereld’
30-jun-2006
Tekst en foto’s: Leonie van Nierop
Voor modernistische architecten was het Hansaviertel na de oorlog uitstekend geschikt om hun denkbeelden over de ideale, eigentijdse stad in de praktijk te brengen. Geallieerde bombardementen hadden vrijwel niets overgelaten van de oorspronkelijke wijk. Die was dicht bebouwd geweest met grote huizenblokken waarin opeengepropt tientallen arbeidersgezinnen woonden: de door modernisten zo verfoeide Mietkasernen ('huurkazernes'), opgetrokken rond één of meer binnenhoven.
Van platgebombardeerde puinhoop moest het Hansaviertel veranderen in de modelstad van de toekomst. Ruim van opzet zou de nieuwe wijk moeten worden, groen, en strak vormgegeven met beton en glas.
Begin jaren vijftig schreef het Berlijnse stadsbestuur een prijsvraag uit onder architecten uit dertien landen om het nieuwe Hansaviertel vorm te geven. De meeste architecten die aan de prijsvraag meededen, waaronder grote namen als Walter Gropius en Oscar Niemeyer, ontwierpen flatgebouwen. Hiermee konden de huizen optimaal met zon en lucht en groen bediend worden, terwijl er ruimte en geld werd bespaard. Het Hansaviertel, waarvan de bouw in 1953 begon, was het hoogtepunt van de Internationale Bauausstellung Berlin (Interbau) die in 1957 met als thema ‘de stad van morgen’ werd georganiseerd.
De bouw van het nieuwe Hansaviertel was meer dan alleen een modernistische excercitie. De zogeheten Internationale Stijl waarin de wijk was opgetrokken, stond voor de vooruitgang en zette zich af tegen het neoclassicisme van het Derde Rijk. Bovendien speelde de Koude Oorlog mee. Het Hansaviertel was het antwoord op het Oost-Berlijnse prestigeproject de Stalinallee, die op hetzelfde moment werd aangelegd. West-Berlijn had de status van ‘etalage van de vrije wereld’ en kon niet onderdoen voor de naar Moskous voorbeeld ontworpen Prachtstrasse. Met de klare lijnen van het Hansaviertel diende het Westen de 'valse pronkzucht' van de Stalinallee van repliek.
