De Mannschaft in bange dagen

“Voetbal is een simpel spelletje. 22 man rennen achter een bal aan en aan het einde wint Duitsland.” Nooit leken de beroemde woorden van de Engelse spits Gary Lineker verder van de realiteit dan nu. Lineker deed zijn uitspraak tijdens het wereldkampioenschap voetbal van 1990, nadat Duitsland met penalty’s Engeland uit het toernooi had geschoten. Duitsland werd dat jaar wereldkampioen.

De wereldtitel in eigen land is het verklaarde doel van de Mannschaft voor het WK 2006, het staat zelfs vastgelegd in het contract van bondscoach Klinsmann. Maar na de vernietigende nederlaag in en tegen Italië (4-1) gelooft daar bijna niemand meer in, de Duitsers al helemaal niet. Uit een onderzoek van het Duitse tijdschrift Stern bleek dat slechts drie procent van de Duitsers nog vertrouwen heeft in de eindzege. 17 procent verwacht zelfs dat Klinsmanns elftal niet eens door de voorronde komt.

Klinsmann wil bij het WK zegevieren met een ploeg die aanvallend speelt, fris en creatief. Bijna on-Duits. Hij wil af van het saaie, verdedigende Duitse voetbal. De radeloosheid van de Mannschaft  ten overstaan van de Italiaanse vedettes - na drie minuten stond het al 2-0 - heeft daar geen verandering in gebracht. Ook voor de wedstrijd tegen de Verenigde Staten is de bondscoach vast van plan aan zijn concept vast te houden.

Tot wanhoop van voetbalminnend Duitsland hebben Klinsmanns ideeën nog weinig goeds gebracht, met het debacle in Florence als voorlopig dieptepunt. “Onze werkwijze brengt risico’s met zich mee, maar we raken niet in paniek”, zei Klinsmann tegen de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Dat geldt niet voor de rest van Duitsland.

De kritiek op de bondscoach is na ‘Florence’ aangezwollen tot orkaankracht. Klinsmann is vogelvrij en iedereen mag een duit in het zakje doen. Chef van het WK-organisatiecomité Franz Beckenbauer, de Bild-Zeitung, voetbalbond-voorzitter Theo Zwanziger, Bondsdagleden, allemaal hakten ze op ‘Klinsi’ in. De critici hebben reden om te sidderen. Vroegtijdige uitschakeling in eigen land zou desastreus zijn: cafés blijven leeg, teleurgestelde Duitsers vertrekken alsnog op vakantie. Een ramp voor de economie en de moraal van het land.

De kritiek bereikte een hoogtepunt toen Klinsmann daags na de schrobbering  in Florence verstek liet gaan bij een FIFA-workshop voor bondscoaches. Hij was weer afgereisd naar huis, naar het verre Huntington Beach bij Los Angeles.

Klinsmanns Amerikaanse domicilie is Duitse voetbalofficials al langer een doorn in het oog. Zij vinden dat de bondscoach meer tijd in Duitsland moet doorbrengen. In de persoon van voetballegende Franz Beckenbauer kwam al dit onbehagen samen. Hij verweet in krasse bewoordingen Klinsmann zijn plicht als gastheer te verzuimen en het team in ontreddering te hebben achtergelaten. "Na de nederlaag had hij hier moeten zijn om de scherven op te ruimen."

Tegelijkertijd leeft het besef dat Duitsland door moet met Klinsmann. Een trainerswissel drie maanden voor het WK is de duivel verzoeken – een “Schnapsidee”, volgens DFB (Deutscher Fussbal-Bund)-voorzitter Zwanziger. En dus volgen op elk bijtend salvo bezwerende formules om de lieve vrede te bewaren. “Niet alles wat Jürgen doet, is slecht”, sprak Bayern-manager Uli Hoeness. “We moeten op Klinsmann vertrouwen”, verkondigde topman Zwanziger. Zelfs bondskanselier Angela Merkel voelde zich geroepen het team van Klinsmann een hart onder de riem te steken.

De crisis om de woonplaats van Klinsmann is inmiddels bezworen, de bondscoach heeft toegezegd vaker in Duitsland te verblijven. Maar aan de lijdensweg van het Duitse voetbal lijkt geen einde te komen. Elke dag heeft de DFB weer ander slecht nieuws te verwerken. Verdediger Sebastian Deisler blesseert zijn knie en is uitgeschakeld voor het WK. Een speler van het nationale elftal is mogelijk betrokken bij een nieuw voetbal-gokschandaal. De clubs FC Bayern München, HSV en Werder Bremen zijn in Europa roemloos ten onder gegaan. “Duitsland heeft de voetbal-blues”, verzuchtte de Frankfurter Allgemeine Zeitung.

De malaise van de Mannschaft is niet van vandaag of gisteren. Vers in het geheugen ligt de afgang tijdens het vorige WK in Portugal (2004), toen het Duitse elftal onder toenmalig coach Rudi Völler niet door de voorrondes wist te komen. De Duitse selectie liep zich tijdens de laatste groepswedstrijd stuk op een Tsjechisch b-elftal: 1-2 voor de Tsjechen, die al van plaatsing zeker waren.

Onder Klinsmann moest alles anders worden, de nieuwe bondscoach wierp zich op als hervormer van het Duitse elftal. Net als onder zijn Nederlandse collega en generatiegenoot Marco van Basten is in de nationale ploeg geen gevestigde reputatie veilig, verjonging is het sleutelwoord. Voetballers als Per Mertesacker (21), Lukas Podolski (20) of Robert Huth (21) moesten een frisse wind door de krochten van de Duitse selectie doen waaien. Klinsmann durfde het zelfs aan bij gelegenheid doelman Oliver Kahn te passeren.

De bondscoach houdt er zijn eigen trainingsmethodes op na, geschoeid op Amerikaanse leest: individuele begeleiders, psychologen, fitness- en yogacoaches waken over de geestelijke en lichamelijke conditie van de DFB-Elf. Straffe conditietests werden een kenmerk van de methode-Klinsmann.

Aanvankelijk leek de formule te werken. Bij de Confederations Cup, vorig jaar in Duitsland, eindigde de formatie van Klinsmann op een eervolle derde plaats. Toernooiwinnaar Brazilië versperde in de halve finale de Klinsmänner de weg naar de beker, maar de Mannschaft had zich voorbeeldig geweerd (3-2). "Duitsland toont nieuw elan", schreef De Volkskrant.

Twijfels van commentatoren en voetbalvips bleven de coach en zijn elftal echter achtervolgen. Kwelgeest Franz Beckenbauer oordeelde dat Klinsmanns verjongde verdediging te groen was – het WK is voor mannen, niet voor jongens, orakelde der Kaiser. Gebrek aan kwaliteit is een andere bron van zorg. Aanvoerder Michael Ballack is volgens commentatoren de enige Duitse veldspeler die internationaal zijn mannetje staat.

De wittebroodsweken van Klinsmann hielden geen stand. Een schlemielige oefenreeks met verliespartijen tegen Slowakije (0-2) en Turkije (1-2) en een smadelijke ontsnapping tegen China (1-0) deed de stemming in Duitsland omslaan van verwachtingsvolle spanning naar wanhoop. "De schande van Florence" (Stern) deed de rest. Drie maanden voor begin van het WK was de voetbalcrisis een feit.

Toch ligt de nationale ploeg niet per se een dramatisch WK in het verschiet. De Duitsers speelden in hun oefenreeks ook gelijk tegen grootmachten Frankrijk (0-0) en Nederland (2-2), al kwamen de Klinsmänner  tegen Nederland goed weg. Met Duitsland weet je het nooit, zinspeelde voetbalcommentator Willem van Hanegem.

Alles hangt nu af van de oefenpot tegen underdog de Verenigde Staten, vanavond in het Dortmunder Westfalenstadion. Klinsmann heeft er vertrouwen in en kondigde een Wiedergutmachung aan voor 'Florence', al bekende hij tegenover de Frankfurter Allgemeine Zeitung geen grote score te verwachten. Bayern-manager Ulli Hoeness ziet maar één manier om te voorkomen dat de wedstrijd in het honderd loopt en een "reusachtige" discussie om Klinsmann losbarst. “Gewoon netjes winnen.”

Bij winst heeft Klinsmann weer wat lucht om zijn geteisterde collectief om te smeden tot een geharde toernooiploeg. Dan krijgt Gary Lineker misschien alsnog gelijk deze zomer.

De ZDF zendt de wedstrijd vanavond live uit. Te gast is onder meer Franz Beckenbauer. De uitzending begint om 20.15 uur.

Bas de Rue is redacteur van het Duitslandweb.