Met z'n allen voor Europa

De opvallendste uitspraak zat in de staart. “Dit jaar was de wereld tijdens een paar heerlijke weken in de zomer waarlijk te gast bij vrienden. Volgend jaar kunnen we op heel andere wijze, maar ieder op zijn manier ertoe bijdragen, groei en verantwoordelijkheid in de wereld te stimuleren en Europa gemeenschappelijk te laten slagen.”

Bondskanselier Angela Merkel ontvouwde afgelopen week haar plannen voor volgend jaar. Duitsland bezit dan het voorzitterschap van de G8 en, tot de zomer, het EU-raadspresidentschap. Dit moet een nieuwe impuls geven aan wat met het wereldkampioenschap voetbal afgelopen zomer inzette: een nieuw optimisme in het land. De vergelijking tussen beide trok Merkel dan ook niet zomaar. De opwaartse tendens in Duitsland mag, wankel als ze is, in geen geval onderbroken worden.

Want Duitsland krabbelt net weer overeind. De economie groeit en de werkloosheid daalt – voor het eerst sinds jaren zelfs weer onder de vier miljoen. In een interview met de Frankfurter Allgemeine stak de anders zo uitgestreken minister Michael Glos van Economische Zaken (CSU) zijn tevredenheid niet onder stoelen of banken: “Mijn optimisme van begin dit jaar bleek gegrond en is zelfs door de feiten overtroffen.”

Economische stagnatie, groeiende werkloosheidscijfers en inperking van de sociale voorzieningen leken de afgelopen jaren in Duitsland hand in hand te gaan met collectieve moedeloosheid en zelfbeklag. Tot afgelopen jaar. Als bij afspraak bereikte de nieuwe moed die met het eind 2005 aangetreden kabinet-Merkel zijn intrede had gedaan zijn hoogtepunt tijdens het WK voetbal van afgelopen zomer.

Duitsland beleefde het toernooi als een roes, waarin de malaise van jaren gedurende drie weken uit volle borst werd weggezongen. Om het hardst gebeurde dat in werkloosheidshoofdstad Berlijn, waar een uitzinnig publiek op de tot Fanmeile omgedoopte Unter den Linden met honderdduizenden tegelijk het officieuze WK-lied van Sportfreunde Stiller meebrulde: “Maar wij hebben dromen en visioenen/ en anders wel een masterplan achter de hand/ Voor onze lange weg uit crisis en depressie/ luidt het devies: we gaan voor de voetbaltroon!”

De mensen hadden genoeg van hun ellende, zo leek het. Gesteund door het succes van hun nationale elftal begonnen ze er weer in te geloven. Klinsmann, wiens elftal praktisch zonder grote sterren puur op doorzettingsvermogen en wilskracht de derde plek van het toernooi bereikte, had hen herinnerd aan de Duitse Wirtschaftswunder-deugden. Niet zeuren maar de mouwen opstropen. En ook al gaven de cijfers in de zomer nog nauwelijks reden tot vreugde, het WK-sprookje werkte nog lang door. Dat bewijst het enorme succes die de documentaire ‘Deutschland, ein Sommermärchen’, waarin het nationale elftal tijdens het WK werd gevolgd, de afgelopen maanden in de Duitse bioscopen beleefde.

Maar de euforie kan niet eeuwig duren. De eerste barsten werden niet alleen reeds zichtbaar in het bericht dat één op de dertien mensen in Duitsland zichzelf tot een onderklasse rekent en geen hoop heeft op vooruitgang. Ook valt weinig vertrouwen te halen uit het onvermogen van de regering compromissen te bereiken over belangrijke hervormingen. Terwijl Merkel moet schipperen tussen een kritische regeringspartner en het gemor in haar eigen partij, blijven zure appels als de herziening van de gezondheidszorg voor de bevolking maar in het verschiet liggen. Dat is niet zonder weerslag gebleven op het gemoed van de burgers. De regering moet oppassen dat ze niet alle krediet die het WK haar bracht verspeelt.

Er ligt evenwel nog een gevaar op de loer. Het is genoegzaam bekend dat de voorzichtige opleving van de Duitse economie dit jaar voor een deel te danken was aan het schrikbeeld van de btw-verhoging, die in januari wordt ingevoerd. Het stimuleerde de aankoop van dure goederen. Maar hoe zal de bevolking de verhoogde prijzen opnemen? De terugkeer van de nationale depressie is niet geheel denkbeeldig, als de mensen merken dat ze hun boodschappen moeilijker kunnen betalen.

Vandaar dat Merkel nu met een nieuw sprookje is komen aanzetten. Het voorzitterschap van de EU is gebombardeerd tot gemene zaak van regering en bevolking. Centraal staat het Europees grondwettelijk verdrag, dat Merkel opnieuw op de agenda wil zetten. Met alle scepsis bij de Europese bondgenoten zal daarbij flink wat overtuigingskracht nodig zijn. Die kan Duitsland alleen bieden als het zelf sterk staat, zowel mentaal als economisch.

Met zijn allen de schouders eronder, zoiets. De bevolking hoeft feitelijk niet veel meer te doen dan de stemming van het moment vast te houden, het vertrouwen niet te verliezen. Zolang dat gebeurt, bestaat de kans dat Duitsland komend jaar Europese successen kan boeken. Merkels idee van een ‘road map’ voor de Europese Grondwet bezit niet de kracht van de wereldbeker, maar het zou zomaar kunnen lukken.

Bovendien zegt Merkel het welzijn van de mensen zelf voor ogen te hebben, want die “geloven natuurlijk niet in mooie woorden, maar vragen zich af: ‘levert de Europese Unie voor mijn eigen leven wel iets op, meer zekerheid, meer welvaart?’”. Het logische antwoord op die retorische vraag luidt natuurlijk: ja, wel als we Europa hervormen en het nog eens proberen met die grondwet.

Daarmee geeft ze haar bevolking tenminste voor het komende half jaar een ideaal om aan te bouwen – ‘dromen en visioenen’ voor een land dat altijd graag Europees is geweest. Merkel heeft in het jaar dat ze bondskanselier is vaker laten zien dat ze op buitenlandpolitiek gebied successen kan boeken. Eens te meer moeten die komend jaar de aandacht van de binnenlandse narigheid afleiden. Daarbij is garantie geenszins verzekerd, al tonen de laatste statistieken aan dat driekwart van de Duitsers vóór een sterkere politieke en economische samenwerking in Europa is en bovendien vertrouwen heeft in het probleemoplossend vermogen van de bondskanselier. Het is te hopen dat Merkel in haar opzet slaagt. Dan mag ze daarna minister-president Balkenende komen uitleggen hoe je zoiets doet.

Vanaf januari kunt u de ontwikkelingen rond het Duitse voorzitterschap van de EU volgen in ons nieuwe Europadossier.

Pim Huijnen is redacteur van het Duitslandweb.