'Europeanen moeten gewoon cool blijven'

Aan decorum heeft Daniel Cohn-Bendit, voormalig studentenleider van de Franse mei-opstand van 1968, zich nooit veel gelegen laten liggen. Voor de Duits-Franse vicevoorzitter van de groene fractie in het Europarlement geen dure limousines of ernstig kijkende bodyguards met zonnebrillen. Slechts gewapend met zijn kwajongensachtige grijns arriveert hij achterop de fiets bij het cultureel centrum Felix Meritis aan de Amsterdamse Keizersgracht, waar hij zijn visie op de toekomst van Europa uit de doeken zal doen op uitnodiging van het Duitsland Instituut, het Goethe Instituut en het Genootschap Nederland-Duitsland.

Als het aan de Nederlandse kiezer ligt, ziet die toekomst er niet rooskleurig uit, somberden Duitse media naar aanleiding van de verkiezingsuitslag van 22 november. Zij vinden het geen toeval dat de grote winnaars van 2006 dezelfde partijen zijn die vorig jaar fel campagne voerden tegen het omstreden project dat bijna niemand meer bij naam durft te noemen: de Europese Grondwet.

De Nederlandse verkiezingsuitslag betekent de zoveelste domper voor het doodverklaarde document, verzuchtte de Frankfurter Allgemeine Zeitung. En dat terwijl de Duitse regering uitgerekend deze maand bekend maakte de grondwet te willen reanimeren. Het links-liberale weekblad Der Spiegel verwacht van de winst van de SP en Wilders evenmin veel heil op Europees vlak. Verwijzend naar de 25 zetels voor de partij van Jan Marijnissen rept het tijdschrift bij monde van politicoloog Franz Walter van “de overwinning van een vroegere Maoïstensekte”.

Cohn-Bendit, Europeaan bij uitstek, moet nog zien of de sombere voorspellingen bewaarheid worden. Ook de Franse president Jacques Chirac was voor zijn aantreden bepaald geen vriend van Europa, brengt hij een volle zaal in Felix Meritis in herinnering. “De nee-stemmers hebben de Nederlandse verkiezingen gewonnen. Mijn eerste reactie is: laat ze dan ook maar in de regering komen. Kijken hoever ze komen zonder Europa. Ze kloppen vroeg of laat toch wel weer aan.” Met Cohn-Bendit is het nooit lang wachten op een pittige sneer.

Als iemand geschikt is om de Europese boodschap te prediken, dan is het de Frans-Duitse europarlementariër wel. Cohn-Bendit, in april 1945 geboren in Frankrijk als kind van voor de nazi’s gevluchte Duitse joden, pendelt al zijn hele leven tussen Duitsland en Frankrijk heen en weer. Beide talen beheerst hij perfect. In 1968 was hij de voorman van het massale linkse studentenprotest dat Frankrijk op zijn grondvesten deed schudden. Als beloning werd hij Frankrijk uitgezet en vestigde hij zich in Frankfurt, waar hij de linkse studentenwereld indook. Daar sloot Cohn-Bendit vriendschap met die andere goede bekende uit de Sponti-Szene, de latere Duitse minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer. Samen werden ze in de jaren tachtig lid van de Groenen.

Inmiddels is ‘Rode Dany’ een keurige europarlementariër, maar zijn boodschap heeft nog niets aan felheid en overtuigingskracht ingeboet. Op zijn Amsterdamse publiek werkt zijn vurige pleidooi over de noodzaak van Europa als een frisse douche. Het bescheiden postuur van Cohn-Bendit verdwijnt bijkans achter het spreekgestoelte, maar zijn raspende stemgeluid houdt de hele zaal gevangen. Het is lang geleden dat in Nederland een politicus zich met zo veel passie en welbespraaktheid hard maakte voor Europa. Is het ooit gebeurd, vraag je je onwillekeurig af.

“Hoe heeft het zover kunnen komen?”, vraagt hij aan de zaal. Europa staat voor bureaucratie, onmacht, werkloosheid, onzekerheid, bemoeizucht en verkwisting. De grote verworvenheden van weleer, met als belangrijkste vrede en welvaart op het continent, zijn vanzelfsprekendheden geworden. Daar maalt niemand meer om. Cohn-Bendit: “Een vanzelfsprekend paradijs is geen paradijs.” Daarbij is het voor Europese politici erg moeilijk om in de Europese openbaarheid te ageren. Waar nationale politici beschikken over een keur aan podia waarop ze hun booschap kunnen uitdragen, moeten Europese politici het bij het ontbreken van een Europese publieke ruimte stellen met een schrijnend gebrek aan aandacht.

Politici maken volgens Cohn-Bendit een fundamentele fout door op de sleetse boodschap van vrede en welvaart te blijven hameren. Beter is het vooruit te kijken, een nieuwe behoefte aan Europa te creëren. Dat doet Cohn-Bendit vooral vanuit zijn stellige overtuiging dat zónder Europa een heleboel dingen volkomen in het honderd lopen. Denk aan de globalisering. Denk aan de klimaatverandering. Daar kunnen afzonderlijke landen niets tegen beginnen. Redeneren vanuit een negatief uitgangspunt is misschien niet de beste manier om een ongeliefd project aan de man te brengen, maar dat lijkt Cohn-Bendit niet te deren. Hij schildert zijn ideeën in brede penseelstreken, zonder de angstige voorbehouden, de benauwde mitsen en maren die het debat in Nederland kenmerken.

Neem de crisis in het Midden-Oosten. Daar ziet Cohn-Bendit voor de Europeanen een prominente rol als bemiddelaars. Een rol van historisch belang. “De Verenigde Staten zijn volkomen vastgelopen in Irak. Het zal jaren duren voordat ze er weer effectief kunnen optreden. Maar zo lang kan de regio niet wachten.” Tijd voor Europa dus. Jammer alleen dat het sneven van de Europese Grondwet een gemeenschappelijk buitenlands optreden een stuk moeilijker heeft gemaakt.

Een succesvolle Europese bemiddeling in het Midden-Oosten zou bovendien een verheugend neveneffect hebben, betoogt de Duitse Fransman. Lees: de integratieproblematiek. “In Europa wonen al bijna meer moslims dan Nederlanders. Hun houding ten opzichte van de Europese maatschappij wordt niet alleen gevormd door de werkelijkheid van alledag, maar ook door de gebeurtenissen in Irak of de Gaza-strook. Ook dat is globalisering. Het idee dat je alleen hier, in Duitsland of Nederland, de problemen kunt regelen, bijvoorbeeld door een burka-verbod, is fictie.”

Voorlopig rest de strijdbare Europeaan niets anders dan te accepteren dat Nederlanders de politieke uitersten opzoeken, uitersten die Europa niet onverdeeld welgezind zijn. En dat de Nederlandse verkiezingsuitslag wellicht de voorbode is van een Europese trend.

Misschien is het allemaal ook erg snel gegaan, verzucht Cohn-Bendit. “Het nee tegen de grondwet was bovenal een schreeuw om een adempauze. De Europese Grondwet was een heel slim document, maar de problemen die het moest aanpakken, zijn groot. Zo snel wordt het niet beter. De mensen moeten er zelf achter komen welke problemen een nee met zich meebrengt. Het zal dus nog wel even duren voordat ze begrijpen dat Europa ook hun project is. Wij Europeanen moeten gewoon cool blijven, de geschiedenis is aan onze kant.”

Bas de Rue is redacteur van het Duitslandweb.