De club die politici weten te vinden

De meest ontwapenende vraag tijdens de eerste persconferentie van Angela Merkel na de nipt gewonnen verkiezingen van 2005 kwam niet van een Duitse journalist. Het was de Deense correspondent Ulla Terkelsen die de vraag stelde die vervolgens de wereld over ging: “Bent u nu gelukkig?”. Een gouden televisiemoment. “Ik voel me goed”, was het onderkoelde antwoord van een stralende, maar onbeholpen Merkel.

Het zijn dikwijls de buitenlandse journalisten die de meest verfrissende vragen stellen. Daar kan Elsevier-correspondent Hans Verbeek een woordje over meepraten. Verbeek is de huidige voorzitter van de VAP, de Verein der ausländischen Presse, gevestigd in Berlijn. De club met een naam die weinig harten sneller zal doen kloppen, maar die voor de correspondent een essentieel instrument is om in politiek Berlijn gesloten deuren open te wrikken. “Het is eigenlijk heel eenvoudig”, zegt Verbeek. “Zonder lidmaatschap van de VAP kun je het vergeten.”

Ruim vierhonderd geaccrediteerde journalisten uit de hele wereld zijn aangesloten bij de vereniging, het gros van het buitenlandse journaille in de Bondsrepubliek. De VAP verschaft hen ingangen en regelt contacten met belangrijke persoonlijkheden. Zo organiseert de vereniging gesprekken met de high and mighty uit onder meer de Duitse politiek, wetenschap en sport. Bijeenkomsten waar gequoot mag worden. Of het nu gaat om minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier (SPD), bondspresident Horst Köhler (CDU) of Linkspartei-voorzitter Gregor Gysi, allemaal verschenen ze graag om het verzamelde correspondentencorps te woord te staan. De VAP is echter geen bemiddelingsbureau voor journalisten die even een interviewtje willen regelen, benadrukt Verbeek. “We maken alleen collectieve afspraken.”

De ambitieuze correspondent ontkomt overigens niet aan een element van zachte dwang waar het gaat om het lidmaatschap van de VAP. Dit is verplicht om de wekelijkse Bundespressekonferenzen te kunnen bezoeken, de Duitse varianten van de bijeenkomsten in het Haagse perscentrum Nieuwspoort. Voor niet-leden blijft de deur gesloten.

Een van haar mooiste momenten beleefde de vereniging op 9 november 1989, tijdens de beroemde persconferentie van de hoge SED-functionaris Günter Schabowski. De SED-topman sprak over het opheffen van alle reisbeprekingen voor DDR-burgers, maar kampte met gebrekkige instructies. Het was VAP-lid Riccardo Ehrman, Italiaans correspondent van het persbureau Ansa, die in de perszaal die ene, vanzelfsprekende vraag stelde die iedereen over het hoofd had gezien: wanneer de reisbeperkingen precies zouden worden opgeheven. Ab wann? Ab sofort, luidde pardoes het antwoord.

Die avond nog stroomden honderdduizenden inwoners van de DDR naar de grens tussen Oost- en West-Berlijn. De Berlijnse Muur, veertig jaar lang het symbool van een schijnbaar onwrikbare wereldorde, bezweek onder de druk van de mensenmassa. De Koude Oorlog kwam abrupt ten einde. “Korte vraag, enorm effect”, vatte oud-bondskanselier Willy Brandt (SPD) het later bondig samen.

Duitslands rol op het wereldtoneel groeit - Duitse troepen zijn in VN- of NAVO-verband aanwezig in verre oorden als Libanon, Afghanistan en Congo. Bij de onderhandelingen over de nucleaire ambities van Iran laten de grote mogendheden Duitsland graag aanschuiven. Daarmee neemt ook het gewicht van het internationale journalistenverbond in Berlijn toe. Het zijn immers de buitenlandse correspondenten die het beeld van Duitsland in de wereld bepalen. De beleidsmakers in Berlijn beseffen dat maar al te goed. Verbeek: “Politici weten ons te vinden. We zijn als buitenlandse pers bijna een onderdeel van de buitenlandse politiek geworden.”

Minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier heeft dit principe het beste begrepen. Als geen andere politicus stond hij - samen met zijn team voorlichters - open voor de buitenlandse verslaggevers. Reden voor de journalisten van de VAP om Steinmeier te huldigen met hun jaarlijkse onderscheiding, de Mediaprijs. “Hij was nog maar net in functie of hij ging al in op onze uitnodiging. Steinmeier is erg toegankelijk”, aldus Verbeek.

Toch ziet niet elke politicus de waarde in van het correspondentencorps. Minister Franz Josef Jung (CDU) van Defensie bijvoorbeeld. Verbeek: “Hij is nog nooit bij ons op gesprek geweest. Dat is gek. Iedereen wil weten wat hij van de Duitse marine-inzet in Libanon denkt, of de rol van de Bundeswehr in Afghanistan.”

Hun incidentele optredens op het wereldhistorisch toneel kunnen niet verhullen dat de correspondenten toch vooral nieuwsvolgers zijn, geen nieuwsmakers. De Duitse media bepalen de agenda, maken de primeurs. Op de schouders van de correspondent rust de cruciale taak alle nieuwsstromen te ordenen. Hij eet, slaapt en leeft Duitsland. Hij is een generalist in hart en nieren die overal een stukje over kan schrijven. Of het nu gaat om de arbeidsmarkthervormingen van oud-kanselier Schröder (SPD) of de toestand van het Duitse voetbalelftal. “Sommige redacties denken wel eens dat ze het ook makkelijk zonder correspondent kunnen stellen. Artikelen schrijven ze wel met behulp van het internet,” zegt Verbeek. “Maar je kunt niet klakkeloos het Duitse nieuws overnemen. Je hebt iemand nodig die er middenin zit, die gebeurtenissen kan plaatsen.”

De variëteit aan thema’s maakt het correspondentschap de droombaan voor elke journalist, geeft Verbeek grif toe. Met misschien één nadeel: het kan ook wel eens een eenzaam bestaan zijn. “De meeste collega’s werken thuis. Als je je partner of familie niet hebt meegenomen, dan ben je best wel eens alleen.” Tegen heimwee heeft het VAP echter een probaat middel. De internationale collega’s. “Wij brengen de correspondenten met elkaar in contact. Bij ons vind je Syriërs naast Israëli’s en Egyptenaren naast Russen. Wij zijn Duitslands grootste multiculti-vereniging. ”

Ter gelegenheid van haar jubileum heeft de VAP een bundel uitgebracht: 'Ein Blick von außen: 100 Jahre Auslandspresse in Deutschland'. Zie voor meer informatie de VAP-website.     

Bas de Rue is redacteur van het Duitslandweb.