Tussen traditie en travestie

De traditie van het Oktoberfeest begint in 1810, als ter ere van het huwelijk van kroonprins Ludwig I met Therese van Saksen-Hildburghausen een groot volksfeest georganiseerd wordt op de naar de bruid genoemde Theresienwiese. Sindsdien vindt het Oktoberfeest ieder jaar vijftien dagen vóór de eerste oktoberzondag plaats. In zijn huidige vorm duurt het Oktoberfeest twee weken en trekt ongeveer zes miljoen bezoekers, die samen onder andere negentig ossen en zes miljoen liter bier consumeren. Afgezien van de veertien goedgevulde biertenten beherbergt de Wiesn – zoals de Theresienwiese in de Beierse volksmond heet – een reeks spectaculaire kermisattracties.

De combinatie van overvloedig eten en drinken, volksmuziek, traditionele kleding, draaimolens en achtbanen trekt allang niet meer alleen Beieren aan: vanuit de hele wereld komen mensen naar het Oktoberfeest. Italianen, Australiërs, Amerikanen, Britten, Nederlanders, Aziaten en Russen hullen zich voor deze gelegenheid in Beierse klederdracht. Maar niet alleen voor hen is het een verkleedpartij. De gemiddelde Beierse vrouw loopt in de vijftig weken dat er geen Oktoberfeest is ook niet dagelijks in een jurk rond – laat staan in Dirndl. Zo bezien is de scheidslijn tussen traditie en travestie op het Oktoberfeest flinterdun.

Voor de ingang van de Fischer-Vroni-tent staat maandag 26 september al om half twee ’s middags een lange rij. Normaal gesproken vormt de Beierse stokvis de enige attractie in deze met zijn 2.695 zitplaatsen betrekkelijk kleine tent. Maar vandaag is het roze maandag: Vroeger reserveerde cafébezitter Wolfgang Rachel het balkon voor zijn meer dan vijhonderd vrienden en kennissen uit de homoscene. Sinds zijn vroege dood in 2003 is er een eind gekomen aan deze traditie. Veel homo’s en lesbo’s komen echter gewoontegetrouw op de tweede maandag van het oktoberfeest in de Fischer-Vroni bijeen.

Binnen dansen mannen in Lederhose innig met elkaar omstrengeld op de tafels. Volgens Nathalie Hartmann “zit er een afrodisiacum in het Wiesn-bier”. De hoofdredactrice van het lokale homo-maandblad Our Munich, heeft dit jaar veel moeite moeten doen om de tent in te komen. Zij vermoedt dat de uitbaters van de Fischer-Vroni van hun roze imago af willen: hoewel de tent slechts halfvol is, laat men alleen gasten met reservering naarbinnen. Dat zijn meestal niet de homo’s. “Maar over het algemeen zijn de Wiesn-gastronomen niet homovijandig.” verzacht Hartmann haar woorden. “Integendeel: met name de mannelijke homo’s hebben de naam royaal en vredelievend te zijn. Daarom zijn zij graag geziene gasten. De acceptatie van homoseksuelen op het oktoberfeest heeft dus een heel pragmatische achtergrond.”

De gay monday is één van de twee vaste homobijeenkomsten op het Oktoberfeest. Op de eerste festivalzondag houdt de leer- en fetisjvereniging Münchener Löwen Club ieder jaar in de 6.200 mensen omvattende Bräurosl-tent het slotfeest van zijn internationale conferentie. Nu, in haar achtentwintigste jaar, trekt het evenement al lang niet meer alleen fetisjliefhebbers aan. Terwijl het balkon gereserveerd is voor de conferentiebezoekers, legen beneden de overige homo’s en een groeiend aantal lesbo’s hun literpullen bier. Degenen die de homodagen eenmaal ontdekt hebben, brengen daarna vaak ook op andere dagen een bezoek aan de Wiesn. Voor velen neemt het Oktoberfeest inmiddels een vaste plaats in op hun jaarlijkse agenda.

“De integratie van homo’s op het oktoberfeest is begonnen bij de fetisjcultuur”, stelt Nathalie Hartmann vast. “De leren klederdracht slaat kennelijk aan bij leerfetisjisten. Verder speelt natuurlijk ook het camp-effect een rol – het cliché dat homo’s van verkleedpartijen houden is voor een deel waar. Maar hier lopen ook Beierse jongens rond die de folklore serieus in ere houden. Zij dragen de klederdracht niet met ironische bijbedoelingen, maar om esthetische redenen”. Zelf heeft de van oorsprong Keulse Hartmann vandaag gekozen voor een leren rok: “In een Dirndl zul je mij niet tegenkomen. Veel te onhandig”, lacht ze.

De homoseksuele festivalgangers krijgen over het algemeen positieve reacties van de andere gasten. “Na een liter bier is iedereen een beetje homo”, aldus de Münchener party-organisator 'Ken',die een traditionele Lederhose draagt. Sinds zijn coming-out, drie jaar geleden, slaat hij geen Oktoberfeest over. Dat er deze maandag zoveel mensen voor de Fischer-Vroni moeten blijven staan, vindt hij jammer: “Daar moeten we als gemeenschap één lijn tegen trekken. Met ons consumptiegedrag kunnen we veel invloed uitoefenen”. Het antwoord op de vraag, welke voorstellingen en belangen de homo-gemeenschap verder bij elkaar houden, moet hij echter schuldig blijven.

Op de Wiesn, zo lijkt het, wordt geen politiek bedreven, tenminste niet op theoretisch niveau: aan de integratie van homoseksuelen gaan geen emancipatorische overwegingen vooraf. Het Oktoberfeest is een feest waar men zich verkleedt, waar men zich in een roes drinkt en waar men bovenal veel consumeert. Op dit punt hebben de homo-uitgaanscultuur en de Beierse traditie elkaar kennelijk gevonden.

En zo is het mogelijk dat op de gevorderde maandagavond in de Fischer-Vroni alle bezoekers van het schijnbaar zo behoudende Oktoberfeest instemmen in een lied op de melodie van 'Yellow Submarine'. De tekst? - “Wir sind alle homosexuell, homosexuell...!”

Carina de Jonge is germaniste en promoveert momenteel in München.