Geen alternatief voor Heide

De reden daarvoor ligt in Simonis’ uitstraling. Ze straalt warmte uit, is niet bang haar gevoelens te tonen en staat met beide benen op de grond. Op de dag van de verkiezingen, aanstaande zondag, wil ze de nervositeit voor het sluiten van de verkiezingslokalen te lijf gaan met het schoonmaken van haar huis. Simonis – iemand als jij en ik, die hoeden en koffiepotten verzamelt; ze heeft het imago van een echte Landesmutter. Al twaalf jaar zit ze op de premier-post in Kiel, de enige vrouw op deze positie in heel Duitsland.

De verkiezingen in Sleeswijk-Holstein veramerikaniseren: het draait om hoofden in plaats van om inhoud. De SPD vertrouwt voor haar verkiezingsposters volledig op Simonis: daarop kijkt ze glimlachend in de camera, een rode sjaal om de hals, die partijleden voor 5 euro ook kunnen kopen, een soort bindend middel, een teken van solidariteit. Op andere posters ontbreekt het beeld van de minister-president zelfs: ‘HE!DE’ staat er slechts, wit op rood, het uitroepteken in het midden als i. Een naam vervangt het programma, gepersonaliseerder kan bijna niet.

Voor de oppositie is het moeilijk tegen de uitstraling van de minister-president op te boksen. Sleeswijk-Holstein heeft een recordschuld van 21 miljard euro en kan de rente daarvoor niet meer opbrengen. De werkloosheid ligt met bijna 13 procent duidelijk boven het Duitse gemiddelde. De spitsvondige FPD-lijsttrekker Wolfgang Kubicki karakteriseerde het noordelijk gelegen Sleeswijk-Holstein al spottend als “beste Oost-Duitse deelstaat”.

Veel kiezers kan die negatieve balans echter maar weinig schelen. Dat komt ontegenzeglijk door het feit dat er geen alternatieven zijn. Peter Harry Carstensen van de CDU lijkt op het eerste gezicht gemaakt voor Sleeswijk-Holstein: een grote, sterke man, rond 55 jaar oud, met een accuraat geschoren, wit baardje. Hij is bovenin het schiereiland geboren en woont nog altijd in de deelstaat. Lange tijd leek het erop dat zijn overwinning voor het grijpen lag, vooral dankzij Hartz IV, de maatregelen om de arbeidsmarkt te hervormen.

Toen maakte hij echter een serie fouten achter elkaar: Carstensen wilde zijn achterstand op de immense populariteit van de minister-president verminderen en vond in Bild Zeitung, Duitslands invloedrijkste krant van de conservatieve Springer uitgeverij, een bondgenoot. “Ik zoek een vrouw” stond er in reuzenletters, terwijl Carstensen wees naar foto’s van zijn Heimat. Mogelijke vrouwelijke aanbidders riep hij tegemoet: “Es muss ‘Bauz’ machen!”, wat zoveel betekent als: de liefdesvonk moet overslaan! Oorspronkelijk gedacht als grap om meer vrouwen in zijn partij te krijgen, eindigde het als een schot in eigen doel. De resonans uit de eigen partij en van de bevolking was vernietigend.

Daar kwamen vervolgens een reeks politieke fouten bij: eerst had hij geen vrouwen in zijn schaduwkabinet, toen hield een aantal kandidaten ermee op. Pas in tweede instantie kreeg hij zijn kabinet bij elkaar. De luid aangekondigde presentatie van zijn verkiezingsprogramma moest een dag naar achteren worden geschoven, omdat het nog niet af was. De deuk in zijn imago was enorm, de uitslagen in de peilingen daalden en daalden. Carstensen werd door CDU-leider Angela Merkel onder toezicht gesteld: de vroegere bondssecretaris van de CDU Hausmann waakt over zijn verkiezingscampagne.

Carstensen loopt inmiddels weer in de pas en draagt zijn boodschappen na intensieve mediatraining soeverein uit. Bovendien probeert hij, door plat te praten met de mensen, dicht bij het volk te blijven staan. Niettemin werkt zijn reeks fouten nog altijd door: 63 procent van de burgers zou op Heide Simonis stemmen, slechts 30 procent op Carstensen. “Die doet het ook niet beter”, is een veelgehoord antwoord op straat, als gevraagd wordt waarom de uitdager ondanks de negatieve balans van de huidige regering zo weinig steun krijgt.

Het tweede grote verkiezingsthema, onderwijs, haalt bij de kiezers tot dusver niets uit. Dat neemt niet weg dat het hele onderwijsstelsel de komende regeringsperiode zou kunnen veranderen. De SPD wil graag een systeem van ‘gemengde scholen’ invoeren, waarin kinderen tot en met de vierde klas van de middelbare school bij elkaar blijven – dus niet al na vier jaar lagere school een onderverdeling in Hauptschule, Realschule en gymnasium. Dat heeft de partij afgekeken van het land dat in het PISA-onderzoek bovenaan eindigde: Finland. De CDU daarentegen wil het huidige systeem behouden en 650 nieuwe onderwijzers aanstellen. Haar doelstellingen luiden: meer extra onderwijs voor de zwakkere leerlingen, minder schooluitval.

Gaat het zondag lukken voor rood-groen, of wordt het toch een zwart-gele CDU-FDP coalitie? Het is een spannende vraag. De onbekende factor van de verkiezingen is Hartz IV. De verkiezingen in Sleeswijk-Holstein zijn de eerste na de radicale arbeidsmarkthervormingen. De vraag is dan ook of de extreem-rechtse NPD van proteststemmers kan profiteren. In de peilingen liggen ze op 3 procent, maar het zou niet de eerste keer zijn dat een extreem-rechtse partij het Sleeswijk-Holsteinse deelstaatparlement haalt: het lukte de DVU in de jaren negentig ook al eens. De mogelijke komst van de NPD in het parlement zou de SPD en de CDU zelfs tot een Grote Coalitie kunnen dwingen.

Peter Böhmer is journalist bij de ZDF en woont in Kiel