Jaaroverzicht 2004
Ontwikkelingen binnen het Duitse culturele leven
23-dec-2004
Zonder morren werd onder de brandende zon zes uur in de rij gestaan; het museum verlengde zijn openingstijden tot ver na middernacht. Succes was er ook voor 'Gegen die Wand', de rauwe film van regisseur Fatih Akin over de liefdesperikelen van twee Turkse immigranten in Duitsland. Na de Gouden Beer voor de 'beste film' tijdens de 54e Berlinale, in februari, sleepte de film in december in Barcelona ook de Europese Filmprijs voor 'beste film' in de wacht, beter bekend als ‘de Europese Oscar’.
Leuk voor de Duitsers was ook dat hoofdstad Berlijn in maart door hun Hollandse buren officieel werd verrijkt met een spetterend ambassadegebouw. Het veelgeprezen ontwerp van architect Rem Koolhaas – dat in 2003 al de hoogste Berlijnse architectuurprijs had ontvangen - werd geopend door koningin Beatrix. Niet minder dan negen van de tien Duitsers weten wie Beatrix is, zo toonde marktonderzoeker NIPO aan. Behalve een ambassade schonken de Nederlanders de Duitsers een boel genegenheid: in november wees een peiling uit dat de Nederlanders - samen met de Amerikanen - het meest positief denken over de Duitsers. Bijna de helft van de Hollanders vindt de Duitsers “sympathiek” tot “zeer sympathiek”. Bovendien zijn Duitsers “gastvrij”, “vlijtig” en “voetbalgek”.
GedreunJuist vanwege dat laatste was het sneu om te moeten zien dat uitgerekend Oranje bijdroeg aan de vroegtijdige uitschakeling van Die Mannschaft tijdens het EK voetbal in Portugal, in juni. Hoewel de Kickers van bondscoach Rudi Völler tegen aartsrivaal Holland nog een verdienstelijke 1-1 behaalden, mochten zij na een blamerende 0-0 tegen Letland en een 2-1 verlies tegen Tsjechië hun koffers pakken. Tot overmaat van ramp haalde Nederland de halve finale. Rudi Völler besloot op te stappen. Als Wiedergutmachung werd Duitsland verblijd met Oranje-trainer Dick Advocaat: in november werd hij trainer van Bundesliga-club Borussia Mönchengladbach. Een minder goede zet: Gladbach staat momenteel vierde van onderen.
Duitsland kreeg nog meer tegenslagen te verwerken. Voor het eerst sinds het ontstaan, in 1989, moest Berlijn het stellen zonder het oorverdovende gedreun van de LoveParade. Het jaarlijkse techno-spektakel, vijf jaar geleden nog goed voor 1,5 miljoen bezoekers en synoniem voor het moderne Berlijn, ging niet door wegens geldgebrek. De inwoners van Leipzig denken met weinig vreugde terug aan 2004: hun stad viel in mei af als kandidaat-organisator voor de Olympische Spelen van 2012. Desastreus was de brand in de vierhonderd jaar oude pronkzaal van de historische Anna Amaliabibliotheek in Weimar, in september. Ongeveer dertigduizend, veelal eeuwenoude boeken – onderdeel van de werelderfgoedlijst – gingen in vlammen op.
Duitsland zou Duitsland niet meer zijn als niet ook ‘het verleden’ van zich zou hebben doen spreken. Daar was de vertoning rondom de beroemde grensovergang tussen voormalig Oost en West-Berlijn, Checkpoint Charlie. Eerst wikkelde de eigenaresse van het aanpalende Mauermuseum de grenspost aan de Amerikaanse kant in blauw zeil. Daarmee protesteerde zij tegen de inderdaad weinig gevoelvolle studenten die in uniformen van de DDR-grenswacht voor toeristen bij het huisje poseerden. Vervolgens bouwde zij eind oktober uit oorspronkelijke betonplaten ruim honderd meter Muur op en plantte daar 1067 kruizen naast, een macabere herinnering aan alle slachtoffers die aan de Duits-Duitse grens zijn gevallen en bedoeld als protest tegen het feit dat Berlijn vijftien jaar na de val van de Muur nog altijd niet beschikt over een centrale gedenkplek voor de slachtoffers. Wordt vervolgd.
Menselijke gedaante
Vrolijker stemde de aanblik van de Frauenkirche in Dresden. Op 22 juni waren zestigduizend mensen getuige van de plaatsing van het ‘verzoeningskruis’ op de koepel van de kerk, een replica van het kruis dat in 1945 door geallieerde bommen was verwoest. Het kruis was gefinancierd met donaties uit Engeland en gesmeed door de zoon van een Britse piloot die zestig jaar eerder zijn last boven Dresden had uitgeworpen. Op 20 juli stond Duitsland stil bij de zestigste verjaardag van de gesmoorde opstand tegen Hitler door adellijke officieren rondom Claus Graf Schenk von Stauffenberg. Premier Balkenende – slechts één op de vijf Duitsers bleek hem te kennen - sprak als EU-voorzitter tijdens de herdenkingsbijeenkomst in Berlijn. Voorts woonde op 6 juni voor het eerst een bondskanselier de herdenking bij van D-Day, de geallieerde landing in Normandië in 1944. Gerhard Schröder deed links en rechts wel wat wenkbrauwen fronsen met zijn opmerking dat hiermee “de Tweede Wereldoorlog definitief voorbij is”. Nog altijd gevoelig, zo’n opmerking uit Duitse mond.
Onder het kopje ‘neutraal’ hoort de overweldigende aandacht (ruim drie miljoen bezoekers!) voor 'Der Untergang', de film van regisseur Oliver Hirschbiegel waarin acteur Bruno Ganz nu weer een breekbare, dan weer een tierende Adolf Hitler vertolkt tijdens diens laatste dagen in de Führerbunker in Berlijn. Neutraal, omdat de Duitsers er maar niet uitkomen of ze het nu goed of slecht moeten vinden dat de grootste misdadiger aller tijden als een menselijke gedaante wordt neergezet. En dat is maar goed ook, want in 2005 wacht een hele trits ronde jaartallen met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog en niemand wil verstoken blijven van alle potentiële, knetterende debatten tussen voor- en tegenstanders van een lossere omgang met de schaduwzijden van het Duitse verleden.
RabarberjamTer afsluiting van 2004 de rubriek wetenswaardigheden. Hij had het goed geregisseerd, maar toch kwam het voor weinigen als een verrassing: voorzitter Guido Westerwelle (beter bekend als ‘Schwesterwelle’) van de liberale FDP beleefde in juli zijn coming out – en probeerde daar meteen politieke munt uit te slaan door meer rechten voor homoseksuelen te eisen. Kanselier Schröder toonde zich van zijn vaderlijke kant door in augustus een driejarig meisje uit Rusland te adopteren. Viktoria is de naam. Meer mannelijkheid: minister van Buitenlandse Zaken Joschka Fischer bleek na vier echtscheidingen toe aan een nieuwe vriendin. Zij heet Minu Barati en is precies half zo oud als hij: 28 versus 56.
In februari werd menseneter Arnim M. in het geruchtmakende Kannibalismusprozeß veroordeeld tot acht en een half jaar cel voor het opeten van zijn internet-date. Habseligkeiten (bezittingen) werd gekozen tot mooiste Duitse woord aller tijden en het coolste woord werd Rhabarbermarmelade (rabarberjam). In januari werd bekend dat het Unwort van 2003 Tätervolk (dadervolk) was. Woord van het jaar 2004 werd Hartz IV. En als klap op de vuurpijl werd Münster in oktober gekroond tot meest leefbare stad ter wereld. Op naar 2005.
