Frankfurter Buchmesse: crisis of springlevend?
Verlies van Duitse exposanten, internationale imago daarentegen benadrukt
16-okt-2002
Springlevend was de Frankfurtse boekententoonstelling dit jaar met name dankzij het buitenland. Terwijl zon tien procent minder Duitse uitgevers op weg gingen richting de Main, kon bij de uitgevers uit de rest van de wereld zelfs een lichte groei worden vastgesteld. In totaal 4247 exposanten uit het buitenland, van Egypte tot Cyprus, waarvan rond de tweehonderd uit Nederland, waren vertegenwoordigd. Tien procent meer buitenlandse uitgeverijen dan in 2001 redden de statistieken van een branche die minstens net zo sterk van stemmingen en hoop leeft als van de feitelijke economische omstandigheden.
Ingehouden
Het is met name de Duitse boekenmarkt die zwakjes is. Overal in het land moesten in de afgelopen maanden boekhandels hun deuren sluiten. Zelfs de grote ketens (zoals Hugendubel) begonnen te wankelen. Menige uitgeverij moest over een inkrimping van zijn programma nadenken. Daar word je niet vrolijk van, zelfs niet wanneer het objectief gezien niet echt slecht gaat met alle uitgeverijen. Daarom was er ook eerder een ingehouden feestelijke stemming op de boekenbeurs. Deze of gene tot dusverre uitbundig gevierde uitgeversparty was ditmaal een stuk bescheidener. Sommige werden zelfs helemaal afgezegd, waaronder uitgerekend de protserige glamourreceptie van Bertelsmann/Random House.
Strohalm
Er waren aan de andere kant ook goede berichten: literatuur uit Duitsland wordt steeds vaker vertaald. Met name kinder- en jeugdboeken zijn geliefd, niet in de laatste plaats in Azië - vanwege de pedagogische oriëntatie. Over de rechten van de vertalingen wordt in Frankfurt gehandeld. En zo grepen de organisatoren naar deze strohalm en legden steeds weer de nadruk op de positie van de Buchmesse als dé licentiebeurs voor het boek.
De berichtgeving over de boekenbeurs op televisie en radio of in de dagbladen concentreert zich bijna uitsluitend op de nieuw verschenen boeken en op hun schrijvers. Dit jaar stond, bij gebrek aan echte literaire gebeurtenissen, de onthullende biografie van Dieter Bohlen in het middelpunt van de belangstelling. Een boek dat overigens niet door de zonnebankbruine modern-talking playboy zelf is geschreven, maar door de roddelcolumniste van de Bildzeitung (die sinds kort de echtgenote van de hoofdredacteur is). Het boek, waarin Bohlen zich zeer uitgebreid over zijn liefdesleven, over Naddel en over Verona Feldbusch, uitlaat, werd ondertussen honderdduizend keer verkocht, brak daarmee alle records en leidde bij de presentatie op de Buchmesse tot ongeregeldheden onder journalisten en fans.
Van de handelaren in rechten en licenties krijgt de normale Buchmesse-bezoeker nauwelijks iets mee. Terwijl het succes van de aanwezigheid van een uitgeverij op de beurs direct van hun werk afhangt. Het gaat hier namelijk om echt geld. Dat kan vijfhonderd euro zijn voor een klein, onbetekenend boek, maar soms ook enkele honderdduizenden euros voor de roman van een successchrijver. Weliswaar zijn er ook grote boekenbeurzen in Londen en de Verenigde Staten, maar de oktoberdagen in Frankfurt zijn veruit de belangrijkste data in de agenda van internationaal opererende uitgevers. In Frankfurt wordt beslist welke internationale bestsellers tegen welke prijzen en in welke talen vertaald zullen worden.
Basis
"De Frankfurter Buchmesse heeft voor ons absoluut prioriteit", aldus Anne-Solange Noble, hoofd van de afdeling Rechten van de Franse uitgeverij Gallimard. Zij sluit elk jaar rond de zevenhonderd contracten voor vertalingen van boeken uit de Gallimard-stal. "De basis voor deze contracten wordt eenmaal per jaar in Frankfurt gelegd. Er is nog een beurs in Bologna voor kinderboeken en er zijn overal boekententoonstellingen, zoals in de Verenigde Staten, Engeland, Frankrijk en Zweden. En misschien heeft men daar ook uitgeverijen die licenties kopen of verkopen. Voor ons is dit geen Duitse beurs, maar een internationale beurs die toevallig in Duitsland plaatsvindt. Natuurlijk ontmoeten wij ook Duitse uitgevers, maar net zo goed Zweedse en Turkse. Voor mij is Frankfurt de enige internationale beurs voor rechten."
Ten slotte nog een goed bericht: er waren niet alleen meer buitenlandse exposanten, maar ook meer bezoekers op de beurs. Of die vervolgens ook naar de boekenwinkel gaan en meer boeken kopen? Misschien zijn ze alleen maar gekomen om geheel vrijblijvend te kijken wat ze tegenwoordig zo duur vinden.
