Veiligheid burger inzet verkiezingen

13-nov-2001Suzanne Barbier, Amsterdam

(13 november 2001) "Nergens ter wereld vinden extremisten vanaf nu een schuilplaats". Zo kondigde president Bush na de aanval op New York zijn 'oorlog tegen het terrorisme' aan. Niet alleen in bondskanselier Schröder, maar ook in de minister van Binnenlandse Zaken, Otto Schily (SPD) heeft de Amerikaanse president sindsdien een trouwe bondgenoot gevonden.

Na 11 september lanceerde Schily een groot aantal antiterrorisme wetten bedoeld om het veiligheidsgevoel van de Duitse burger te herstellen. Die gaf publiekelijk aan bang te zijn voor nieuwe aanslagen. Een angst die versterkt werd toen de politie van Hamburg na de vliegtuigkapingen drie terroristen oppakte. Met de Bondsdagverkiezingen in aantocht, is het thema veiligheid inzet geworden van de machtsstrijd tussen SPD en CDU.

Het antiterreurpakket I en II waarover de SPD en coalitiepartner De Groenen het eens zijn geworden, en de Bondsdag naar verwachting eind 2001 beslist, is niet goedkoop. In totaal trekt de coalitie drie miljard mark (1,53 miljard Euro) uit om terreurplegers sneller te kunnen opsporen en vervolgen. (Zie kernpunten). Nu al is duidelijk dat de voorgestelde maatregelen niet alleen de brede steun hebben van de Duitse bevolking, maar ook van de Bondsdag, inclusief de grote oppositiepartij CDU. De christendemocraten staan niet alleen volledig achter Schily, ze vinden dat hij niet ver genoeg gaat. De partij richt haar pijlen nu op de nieuwe migratiewet die onder zijn verantwoording tot stand is gekomen. Die wet maakt van Duitsland officieel een immigratieland. Als de Bondsdag ermee akkoord gaat, krijgt het land jaarlijks veel meer buitenlanders binnen de grenzen. Gezien de gebeurtenissen van elf september, is dat niet zonder risico's, benadrukken de christendemocraten. Hun boodschap: de veiligheid van de burger is alleen bij de CDU/CSU in goede handen.

De opvallende felheid waarmee de partijen zich op het onderwerp storten kan worden verklaard door de uitslag van de laatste verkiezingen in Hamburg. De verkiezingen, die twee weken na de aanslagen op het World Trade Center werden gehouden, pakten desastreus uit voor de zittende SPD. De nieuwe ultrarechtse beweging van Ronald Schill, bleek daar succesvol met een aanval op de 'softe' overheid. Schill beloofde de kiezer law and order, met zwaardere straffen voor misdadigers en honderden extra agenten op straat. De partijen voelen zich gewaarschuwd: in onzekere tijden wil de burger duidelijke taal. Wie zich nu met een 'opgestroopte-mouwen-beleid' profileert, mag erop rekenen in september met de winst naar huis te gaan.

Privacy
Terwijl SPD en CDU elkaar proberen te overtreffen in harde taal, plaatsen de Duitse media ook kanttekeningen bij de overheidsstrijd tegen terrorisme. Van de progressievere Süddeutsche Zeitung tot de conservatievere Frankfurter Algemeine Zeitung klinkt er bezorgdheid over de Sturm und Drang van de Otto Schily. Die angst is dat de maatregelen een ander grondrecht aantasten: dat van de rechtsbescherming.

De vraag die deze media stellen is dan ook of de regering niet een middel gebruikt dat erger is dan de kwaal. Is 'onze' privacy nog wel in goede handen bij de overheid? In de vastberadenheid om de samenleving te behoeden tegen nieuw geweld, zou het openbaar ministerie of de federale recherche de individuele rechten wel eens ondergeschikt kunnen maken, luidt hun bezorgdheid. De ene aanklager zal eerder van mening zijn dat er sprake is van 'verdenking' en dus tot ingrijpen, dan de andere. Met name de verdedigers van de multi-etnische samenleving vrezen dat Schily's maatregelen tot meer discriminatie leiden in het leven van alledag. Zo krijgt de politie bijvoorbeeld de mogelijkheid om verdachten op te sporen aan de hand van bepaalde (bevolkings-)kenmerken. De angst bestaat dat migranten vaker dan autochtone Duitsers hun paspoort moeten laten zien en eerder zonder aanleiding worden aangehouden. De daders van de WTC-aanslag waren immers ook moslim. Dat wantrouwen zou een potentiële bom leggen onder de relatie tussen allochtone en autochtone Duitsers.

Er is ook kritiek op de omvang en het hoge tempo waarin de antiterreurmaatregelen worden gelanceerd. De overheid veroorzaakt juist paniek door in tijden van crisis zo'n uitgebreid scenario uit de kast te halen, betoogde de Süddeutsche. Daarmee bereik je dat de burger denkt dat het rechtssysteem, het politieapparaat en opsporingsdiensten niet opgewassen zijn tegen hun taak. Volgens de krant is de overheid die haar burgers wilde geruststellen, daarmee ongewild verder van huis.

Kernpunten antiterreurpakket I

De regering Schröder besteedt drie miljard mark aan alle instellingen die verantwoordelijk zijn voor de binnenlandse en buitenlandse veiligheid: met name de Bundesgrenzschutz (vergelijkbaar met de marechaussee), het hoogste Duitse gerechtshof en het leger.
Een verandering van het verenigingsrecht maakt het voortaan mogelijk om extremistische religieuze groeperingen te verbieden. Dit moet voorkomen dat religie wordt gebruikt als dekmantel voor terroristische organisatie.
De toevoeging van een terrorismeparagraaf aan het wetboek van strafrecht. Het is strafbaar om lid te zijn, of (financiële) steun te geven aan een terroristische organisatie, ook als die niet voorkomt in Duitsland.
Plegers van witwaspraktijken krijgen een zwaardere straf.
De deelstaten hebben toestemming voor systematische opsporing van verdachten via de computer aan de hand van bepaalde (bevolkings-)kenmerken. De zogeheten Rasterfahndung. Resultaten kunnen dienen als vertrekpunt voor verder politieonderzoek.
De Bundesgrenzschutz voert het aantal controles op. Verscherpte bewaking van gebouwen en instellingen van Amerikanen, Britten en Israëliërs.

Kernpunten antiterreurpakket II

Het nieuwe Duitse paspoort bevat meer persoonsgebonden gegevens zoals de vingerafdruk, de vorm van de hand en de iris. De uitbreiding heeft tot doel het gebruik van valse papieren te verhinderen.
De binnenlandse veiligheidsdiensten ontvangen ruimere bevoegdheden om van verdachten vertrouwelijke informatie op te vragen bij banken, luchthavens en telecombedrijven. De uitbreiding geldt voor een periode van vijf jaar.
De federale recherche kan voortaan zonder medewerking van de deelstaatpolitie een onderzoek instellen naar vermeende criminelen mits zij een verdenking heeft.
De staat kan personen die verdacht worden van (steun aan) terroristische activiteiten een visum- en verblijfstatus weigeren. Aanvragers op Duitse bodem die onjuiste persoonlijke informatie doorgeven aan de overheid, kunnen gemakkelijker worden uitgezet. De registratie van buitenlanders wordt uitgebreid, zodat de overheid illegalen sneller kan opsporen.
De asielwet geeft voortaan de mogelijkheid om meer gegevens van de vluchteling te registreren, zoals de stem (met toestemming van de vluchteling) en de vingerafdrukken. De federale recherche krijgt inzage in de opgeslagen vingerafdrukken indien nodig voor haar onderzoek.
Nieuwe werknemers bij instellingen die belangrijk zijn vanuit veiligheidsoogpunt, zoals ziekenhuizen, omroepen, en energiebedrijven moeten een bewijs van goed gedrag overleggen.
Vliegtuigen krijgen een bewapende Skymarshal, een veiligheidsbeambte, aan boord.

Suzanne Barbier is freelance journaliste.