Slaap lecker dann, meneer Steinmeier

Van januari tot en met juni klopt het hart van de Europese Unie in Berlijn. Duitsland is momenteel de halfjaarlijkse voorzitter van de EU. De promotiecampagne is met typisch Duitse gründlichkeit aangepakt: overheidsgebouwen zijn bekleed met levensgrote banieren en voor de ministeries wapperen hemelsblauwe vlaggen. Maar ook aan de kleintjes is gedacht: diplomaten hebben hun koffertje verruild voor een snelle schoudertas met Europese sterren en overal duiken balpennen en kladblokjes op met het logo van het Duitse voorzitterschap. Tussen de sterren staat geschreven: Europa gelingt gemeinsam. Een pretentieus motto, maar dat is Duitsland, als pleitbezorger van een sterke Unie en fervent voorvechter van de Europese Grondwet, ook wel aan zichzelf verplicht.

Het logo mag dan hemelsblauw zijn, in de hoofden van de politieke top lijkt zich een donker wolkendek te hebben samengepakt. Dat maakte ik tenminste op uit de nieuwjaarstoespraak van de minister van Buitenlandse Zaken, Frank-Walter Steinmeier (SPD). Als stand-in partner van een collega raakte ik verzeild op het nieuwjaarsconcert van Steinmeiers ministerie. Voordat het orkest losbarstte in een symfonie van Händel, sprak de minister ons ernstig toe. In zijn achterhoofd spookten vermoedelijk de mislukte ratificatie van de grondwet en het gesteggel over pijpleidingen in de Oostzee, toen Steinmeier verzuchtte dat dit concert waarschijnlijk de enige gelegenheid was gedurende het Duitse voorzitterschap waar Europa harmonieus zou klinken. Wie kranten leest, moet hem gelijk geven: het politieke Europa heeft meer weg van een kakofonie, dan van een harmonie.

Maar er bestaat ook een heel ander Europa. Zich nauwelijks bewust van die grote ideeën en de diplomatieke schermutselingen gaan miljoenen mensen in 27 landen hun dagelijkse gang: welkom in het Europa van de kleine daden. Dit is het Europa waar je voor een paar tientjes een vliegtuig pakt, het Europa van de Poolse bollenpellers en de duizenden Erasmus-studenten. Ook dit Europa hoor je, zie je en proef je in Berlijn. Zo maakte ik laatst kennis met Maurice. Maurice komt uit de Achterhoek maar woont al twaalf jaar hier. Na een aantal jaren als freelance fotograaf te hebben gewerkt, is hij sinds kort eigenaar van Café Mokum in de Oost-Berlijnse wijk Prenzlauerberg.

Het is woensdagavond en buiten sneeuwt het. Terwijl Ajax en Werder Bremen elkaar op het grote scherm de bal afhandig maken, drinkt Maurice zijn vaasje Heineken en mijmert hij over zijn plannen met Mokum. Zijn Nederlands staat bol van de germanismen. We praten over live optredens van Duitse en Franse bandjes, maar ook over Nederlandse zondagavonden met Studiosport, jenever en bitterballen. Over bitterballen raakt Maurice niet uitgepraat: “Het is toch jammer dat je in Berlijn geen fatsoenlijke bitterbal kunt krijgen! En dat terwijl de sushi, döners en falafels je om de oren vliegen. Nee, de Nederlandse keuken komt er hier maar bekaaid vanaf.” Laatst nog had hij erwtensoep laten maken door Duitse cateraars. Recept uitgeprint en zelf vertaald, dat moest toch goed komen. Hadden ze er zure room ingegooid…

En dan is er mijn eigen Europa; de micro-unie van mijn studentenhuis. Laatst zaten we bij toeval op een zaterdagmiddag met z’n vieren aan de keukentafel te ontbijten. Het woord kater verstaan we allemaal en dus werd er aanvankelijk vooral gezwegen. Mijn Duitse huisgenoot at Beierse pizza met spek en uien. Onze twee Italianen ontbeten met brood, Nutella en kruimelige koekjes en ik lepelde mijn calvinistische bakje muesli met banaan leeg. Ondertussen vloeide de espresso rijkelijk. Met de koffie kwamen ook de woorden. We praatten over het schoonmaakrooster en ik vroeg me hardop af hoe we het logistiek moesten aanpakken als we straks een derde Italiaan, een Nederlandse en een Zweedse te logeren krijgen. Van het een kwam het ander: mijn mannelijke Italiaanse huisgenoot informeerde naar het uiterlijk van de Zweedse bezoekster waarop mijn Duitse huisgenoot zijn voorkeur voor de Oost-Europese decolletés uitsprak. Even later bejubelde de Italiaanse het Nederlandse homohuwelijk, wenste de Duitser zich met een Oost-Europese deerne in de Italiaanse zomerzon en probeerde de Nederlandse de Italiaan te overtuigen van de kwaliteit van Duitse muziek. Europa aan de keukentafel. Is dit niet bij uitstek de “European way of life”, waar de Europese Commissievoorzitter José Manuel Barroso onlangs in een gesprek met Angela Merkel voor pleitte?

Zo kan iedere Europeaan wakker liggen van Europa: Minister Steinmeier piekert over de grondwet, Maurice over de bitterballen en ik over het herbergen van internationale logés. Maar soms gebeurt er iets waardoor mijn vertrouwen in een Europese toekomst groeit. Het hoeft maar iets heel kleins te zijn, zoals het sms’je dat ik kreeg van een Franse vriend die samen met zijn Nederlandse vriendin in Berlijn woont. Hij eindigde zijn berichtje met de woorden: “Slaap lecker dann”. Deze Babylonische spraakverwarring stelde me gerust. Voordat ik in slaap viel, dacht ik nog: Wat er ook te gelingen valt, het gelingt in ieder geval gemeinsam.

Sterre Lindhout werkt voor de Nederlandse ambassade in Berlijn.