Anne Will: hogepriesteres van het politieke woord

Tagesschau – Tatort – Christiansen. Jarenlang lag voor veel Duitsers het verloop van de zondagavond vast. Week na week haalden die drie programma's van de publieke ARD de hoogste kijkcijfers. Al zullen bij veel kijkers tijdens het politieke vliegenvangen onder leiding van Sabine Chistiansen langzaam de ogen zijn dichtgevallen. De klok neigde richting elf, het weekend zat erop, de werkweek kwam eraan.

Altijd hetzelfde bij Christiansen

Christiansen was een instituut. Ze leidde de talkshow der talkshows. Wie werd uitgenodigd mocht zich tot de elite der opiniemakers rekenen. Altijd het actueelste thema, altijd de prominentste politici, altijd de scherpste debatten.

Sabine Christiansen leverde de trefwoorden en de gasten voerden hun ideologische kunststukjes op. Het programma was een showroom voor politieke ego's, retorische geweldenaars en populistische rattenvangers.

Maar na tien jaar werd de formule sleets. Christiansen verloor aan kritische scherpte. En ook de gasten wisten steeds minder te verrassen. Bovendien waren het telkens weer dezelfden. Grünen-brombeer Trittin, CSU-houwdegen Beckstein, FDP-kwaakeend Westerwelle en Linkspartei-voorman Lafontaine leken een abonnement op de stoelen links en rechts van Christiansen te hebben.

Iedereen blij met Anne Will

De mediapagina's van de kranten zuchtten dan ook van verlichting toen Christiansen vorig jaar zomer aankondigde na tien jaar met de uitzending te zullen stoppen.

"Queen Blabla" houdt er eindelijk mee op, juichte Der Spiegel, de "Kassandra van de klaagcultuur" beëindigt haar "godsdienstoefening voor de politieke klasse". Het weekblad smeekte haar zelfs er meteen mee op te houden en niet pas in 2007.

Een jaar lang heeft Duitsland erover gespeculeerd wie Christiansen zou opvolgen. Lange tijd leek het erop dat entertainer en ideale schoonzoon Günther Jauch de meest begeerde televisiebaan van Duitsland zou overnemen, maar hij haakte af.

De keus viel op de lezeres van het late avondnieuws Anne Will, ooit de eerste vrouw die de zaterdagse Sportschau presenteerde.

De keuze vond allerwegen instemming. De 41-jarige journaliste die haar scherpe rheinische dictie nu eens van empathische dan weer van ironische ondertonen voorziet, kent anders dan Christiansen geen haters. Zelfs de gezaghebbende satiricus Harald Schmidt heeft nog nooit een dodelijke grap over haar gemaakt, terwijl Christiansens nicotineverslaving een vast onderwerp in zijn late night show was.

Anne Will vraagt door

De formule van Anne Wills talkshow wijkt nauwelijks af van die van Christiansen. Will doet het alleen beter, frisser en indringender. Anders dan haar vermoeide voorgangster houdt ze aan haar vragen vast tot ze een antwoord heeft, geeft ze iemand die iets zots beweert lik op stuk en vermijdt ze kleffe vertrouwelijkheid.

Bovendien kiest ze haar gasten beter. Naast de onvermijdelijke ministers en partijleiders zitten er onder haar gesprekspartners altijd mensen die het bloed, het zweet en de tranen van het echte maatschappelijke leven kennen.

Gaat het, zoals in de jongste aflevering, over kernenergie, dan zitten er naast de usual suspects uit politiek en bedrijfsleven ook een ruimtevaarder en een poolreiziger om hun bijzondere kijk op de aardbol te geven, alsmede een actievoerster voor kinderen in Tsjernobyl om eraan te herinneren dat ook emoties tellen.

Will schakelt gewiekst tussen de verschillende posities heen en weer en is een meester in het afkappen van sprekers die hun ideologische gebedsmolens afdraaien.

Vooralsnog weet Will weerstand te bieden aan de verleiding om zich net als Christiansen als one of the boys te gedragen.

Coming-out

Overal waar politici en topmanagers opdraven om met andere prominenten een glas te heffen, een gala op te luisteren of een opening te verrichten treft men ook de duur gejurkte Christiansen aan. De roddelbladen hebben hun handen vol aan haar. Bij Anne Will staan ze met lege handen en als het aan haar ligt blijft dat ook zo.

Een maand geleden maakte ze echter een uitzondering voor een charitatieve bijeenkomst in het Joods Museum in haar woonplaats Berlijn. Ze verscheen er met haar vriendin Miriam Meckel, presentatrice bij de nieuwszender n-tv en hoogleraar communicatiewetenschap.

Op de vraag van een reporter van Bild am Sonntag vrklaarde Will: "Ja, wir sind ein Paar." De zin stond de volgende dag in chocoladeletters op de voorpagina.

Jens Bisky, cultuurredacteur van de Süddeutsche Zeitung en ooit bekennend homo in de DDR, schreef dat Will met die simpele zin het gevleugelde woord van de Berlijnse burgemeester Klaus Wowereit ("Ich bin schwul, und das ist auch gut so") overtrof. Vooral ook omdat Will het werkelijk bij die ene zin laat en de snuffelpers geen verdere toegang tot haar privéleven gunt.

Anne Will zet de toon

Anne Wills coming out heeft haar aanzien alleen maar versterkt. Haar programma heeft een status die in Nederland geen enkele uitzending heeft. Wat in Anne Wills gespreksronde gebeurt, zet de toon voor het publieke debat.

Dat is een verantwoordelijkheid die een andere houding vereist dan het ouwejongens-krentenbrood op de Hollandse tv. Dat vereist ernst, inlevingsvermogen en hogere gespreksvaardigheid. Christiansen had daar veel van. Anne Will nog meer.

Het programma Anne Will is elke zondag om 21.45 uur te zien op ARD. Gisteren was de laatste uitzending van haar eerste seizoen. De eerstvolgende aflevering is op zondag 6 januari. Op haar site zijn alle programma's terug te zien

Antoine Verbij is freelance journalist en Berlijns correspondent van het dagblad Trouw.