(28 december 2004) “Endi...was?”, vraagt mijn huisgenootje terug. “Endivien!”, herhaal ik met nadruk. Toegegeven: zelf moest ik het Duitse woord voor andijvie ook eerst in het woordenboek opzoeken, al ben ik Duitse.

(13 december 2004) “Winter in Hamburg” zong Frank Boeijen in 1987. Destijds had ik nooit kunnen vermoeden, dat ik ooit zelf naar “deze koude stad, waar liefde was” zou verhuizen.

(20 november 2004) Drie weken geleden is de wintertijd ingegaan. Dit blijkt in Berlijn een ingrijpender gebeurtenis te zijn dan in Nederland.

Van de ene op de andere dag begint het om drie uur te schemeren, komt iedereen in het donker thuis en zijn plotseling twee ladingen kolen nodig om de boel een beetje warm te houden. Mijn nachtwinkelier verkoopt tegenwoordig om negen uur ’s avonds al stomdronken goedkope wijn. Pure romantiek, met andere woorden. Totdat de mythische Berlijnse nachten met hun min twintig graden werkelijkheid worden.

Het vroege invallen van de avond lijkt ook haar invloed te hebben op de politieke stemming. Wie de Duitse politiek enigszins volgt weet dat een bedrukte stemming een voorwaarde is om serieus genomen te worden en dat Duitsers sowieso geen lachebekjes zijn. Probleem is dat deze bedrukte stemming nu werkelijk in een echte winterdepressie lijkt weg te zakken. Zeker de verhouding tussen Oost en West is wel eens beter geweest.

Een Spiegel-enquête liet kortgeleden zien, dat een aanzienlijk deel van de West-Duitsers weinig bezwaren zou hebben als de Muur opnieuw opgebouwd zou worden. In de week voor de herdenking van de val van de Muur, nu vijftien jaar geleden, maakte de Duitse regering bovendien haar voornemen bekend om de 'Dag van de Duitse eenheid' (3 oktober) als vrije dag te laten vallen. Goed bedoeld? Het is hoe dan ook een onhandige manoeuvre, waarvan de goede intenties zeker in het Oosten worden betwijfeld. Daar wordt de maatregel uitgelegd als de zoveelste provocatie van de Bondsregering aan het Oosten.

Zo waren de Hartz-IV-hervormingen, die volgens de kranten vooral Oost-Duitsers hard zullen treffen, eerder al opgevat. Ook bondspresident Köhler maakte met zijn uitspraken over blijvende ongelijkheid tussen Oost en West weinig vrienden in het Oosten. In 1989 zullen zich de meeste Duitsers de Duitse eenheid zo niet hebben voorgesteld. Merkwaardig genoeg lijkt de scheiding tussen Oost en West vijftien jaar na dato relevanter dan ooit te zijn; de Muur bepaalt nog steeds aan welke kant men staat. Oorlog kunnen we het niet noemen, koud is het zeker.

Gelukkig heb ik een sjaal gekocht. Terwijl ik mijn aanwinst nog maar eens stevig vastknoop, loop ik langs een groot leegstaand gebouw, waar met veel gevoel voor kleurgebruik en effect op de toeschouwer de tekst “Fuck the free world” is aangebracht. Ik vraag me af welke wonderlijke politieke opvatting de graffiti-kunstenaar tot zijn daad zou hebben geïnspireerd. Die tekst zou vijftien jaar geleden op die andere Muur toch aardig misstaan hebben. Zou het toeval zijn dat die andere Muur in november is doorbroken, of was dit een poging aan de winterdroefheid te ontkomen?

Vijftien jaar geleden was de slogan nog: “Wir sind ein Volk”. En nu dus “Fuck the free world”. Ach, misschien had juist de laatste tekst op de Muur moeten staan: als iets meer Oost-Berlijners dit letterlijk hadden opgevat, was de eenheid van beide volkeren aardig dichterbij gekomen.

(14 oktober 2004) Amsterdam is eigenlijk maar een heel chagrijnige stad. Daar ben ik wel achter gekomen nu ik sinds een paar weken in Berlijn woon. Waar mensen in de Nederlandse hoofdstad nogal langs elkaar heen leven, maken de Berlijners graag een praatje met wildvreemden, zoals ik. Maar of je altijd blij moet zijn met de communicatiedrang van de Duitse hoofdstedelingen?

(8 oktober 2004) Toen ik twee jaar geleden voor een half jaar naar Berlijn vertrok, voorspelden mijn vrienden mij stuk voor stuk, dat ik daar de liefde van mijn leven tegen het lijf zou lopen en niet meer terug zou komen. Ze hadden niet helemaal ongelijk. Ik werd verliefd, niet op een man (okay, ook op een man, maar dat doet nu even niet ter zake), maar op de stad.

(22 september 2004) In 2004, een halve eeuw na de aftrap voor de wederopbouw, reed Dylan van Eijkeren in de BMW de hele winter rond in Duitsland. Hij had geen vastomlijnde route. Hij had gespaard en zou reizen tot zijn geld op was. Van Eijkeren wilde zich laten leiden door wat op zijn weg kwam, al had hij een handvol afspraken en een paar reserveringen. Hij hoefde niks. Hij wilde reizen, hij zou onderweg zijn. Het draaide om de reis, niet om de aankomst.

(16 september 2004) Ik heb vrienden die alles doen om het openbaar vervoer in Berlijn te mijden. Het is, vinden zij, vervelend om met het openbaar vervoer te reizen. Ik begrijp dat niet. Als je twee jaar lang met aanzienlijke vertragingen tussen Amsterdam en Hilversum heen en weer hebt gependeld, dan word je een beetje gelukkig van het bericht: "Dames en heren de Ringbahn nummer 42 richting Jungfernheide via Gesundbrunnen, heeft een vertraging van naar verwachting drie minuten." Nog gelukkiger word je, als de S-Bahn daadwerkelijk drie minuten later het station komt binnenrijden.

In 2004, een halve eeuw na de aftrap voor de wederopbouw, reed Dylan van Eijkeren in de BMW de hele winter rond in Duitsland. Hij had geen vastomlijnde route. Hij had gespaard en zou reizen tot zijn geld op was. Van Eijkeren wilde zich laten leiden door wat op zijn weg kwam, al had hij een handvol afspraken en een paar reserveringen. Hij hoefde niks. Hij wilde reizen, hij zou onderweg zijn. Het draaide om de reis, niet om de aankomst.

In 2004, een halve eeuw na de aftrap voor de wederopbouw, reed Dylan van Eijkeren in de BMW de hele winter rond in Duitsland. Hij had geen vastomlijnde route. Hij had gespaard en zou reizen tot zijn geld op was. Van Eijkeren wilde zich laten leiden door wat op zijn weg kwam, al had hij een handvol afspraken en een paar reserveringen. Hij hoefde niks. Hij wilde reizen, hij zou onderweg zijn. Het draaide om de reis, niet om de aankomst.

(19 augustus 2004) Hoeveel recht hebben Promis (de geweldige Duitse uitdrukking voor BD' ers: bekende Duitsers) op afscherming van hun privéleven? Deze vraag vormde het dilemma waar de Duitse pers de afgelopen week voor stond: wel of niet berichten over de adoptie van een driejarig Russisch weesmeisje door het echtpaar Schröder-Köpf?