Export ostalgie
Berlijnse Berichten
5-nov-2003
van Katja Geelhoed
Ostalgie is het verzamelbegrip voor het terugverlangen naar de DDR, de fascinatie voor Oost-Duitse eierdopjes en alles wat daar tussen ligt. Het is niet nieuw. Het bestaat sinds de Val van de Muur en beleefde midden jaren negentig een eerste hoogtepunt. Dit jaar beleeft Duitsland een tweede Ostalgie-Welle. Naast de vertrouwde Oost-Duitse producten, zoals het wasmiddel Spee en Rotkäpchen Sekt, worden oude merken zoals Rotstern Schokolade opnieuw op de markt gebracht. DDR-design is in. Op televisie volgde deze zomer de ene Ostalgie-show de andere op. En de rondleidingen door het Palast der Republik, zetel van de Volkskammer van de DDR en amusementscentrum voor de gewone Oost-Duitser, waren binnen een mum van tijd uitverkocht. Zowel exponent als motor van deze trend is het enorme succes van de film 'Good Bye, Lenin!'. Een jonge Oost-Duitser probeert hierin vlak na de val van de Muur de DDR binnen de muren van zijn huis in stand te houden, ten behoeve van zijn zieke moeder. Met de export van deze film lijkt de Ostalgie-Welle het buitenland te hebben bereikt. Zo ook Nederland.
Ook verder weg hebben ze al van Ostalgie gehoord. Wowereit, burgemeester van Berlijn, werd onlangs bij een bezoek aan Mexico in een tv-interview gevraagd uit te leggen wat dit nu precies inhield. Hij bekritiseerde de huidige Ostalgie-Welle. Te gemakkelijk wordt bij al deze herinneringen de dictatuur vergeten, aldus Wowereit. Inderdaad schuilt in Ostalgie dit gevaar. Sinds het uitblijven van de door Kohl beloofde "Blühende Landschaften" van welvaart, bestaat onder veel voormalige Oost-Duitsers een verlangen naar bepaalde aspecten van de DDR. Solidariteit, werk en kinderopvang zijn daarbij de sleutelwoorden. Daarentegen worden de vele vrijheidsbeperkingen graag vergeten.
Maar heeft de Ostalgie-Welle die Duitsland op dit moment in de ban houdt haar oorsprong niet heel ergens anders? Zonder de complexiteit van de Duitse geschiedenis te willen versimpelen: heeft deze niet ook gewoon te maken met het heimwee naar vroeger van een generatie twintigers en dertigers? Een bij elke generatie terugkerend fenomeen, dat ook in voormalig West-Duitsland én in Nederland manifest is. De jaren tachtig shows ("Oh ja, smurfensnot was er ook nog") zijn niet bij te houden en in het hippe Mitte van Berlijn kun je een leuk spelletje 'beenwarmers-en-jaren-tachtig-kapsels-tellen' spelen. Waarom zou dit herinneren aan vroeger zijn voorbehouden aan de Oost-Duitsers? Vanaf hier is het, net als bij de jaren tachtig-hype en daarvoor de jaren zeventig-hype, nog maar een kleine stap naar een trend, die - zoals dat gaat met trends - wordt opgepikt door een grote groep mensen.
Er bestaat een klein DDR-museum in Monnikendam. 'Good Bye, Lenin!' gaat volgende week in Nederland in première. Als de film net zo'n succes wordt als in Duitsland, Frankrijk en Groot Brittannië - en waarom zou dat niet zo zijn, het is een prachtige film - dan is het wellicht geen slecht idee de openingstijden (twee keer per jaar) van deze tentoonstelling te verruimen.
In de Berlijnse bioscopen draait er inmiddels een nieuwe kaskraker: 'Herr Lehmann'. Een film die ongeveer dezelfde tijd belicht als 'Good Bye Lenin!', maar dan vanuit West-Duits oogpunt. De film speelt zich af in en rond de kroegen van de Berlijnse wijk Kreuzberg en het viel te verwachten: Kreuzberg staat weer in het middelpunt van de belangstelling. Of de 'Mythos Kreuzberg' ook Nederland zal bereiken, zal blijken.
Ossiladen
Ostprodukte
Good Bye Lenin!
Die Ostalgieshow
