Links in München?

van Annemieke Hendriks

De Beierse hoofdstad deed me denken aan het Berlijn van twintig jaar geleden, waar toen ook een streep te trekken viel tussen twee menssoorten. Je werd er automatisch bij de krakers en andere illegalen ingedeeld of bij de aanhangers van het gezag - nihil tertium. Omdat je uiterlijk bepaalde waar je bij hoorde, en dus hoe je werd behandeld, zat er voor een sociologe in wording, die beide kanten wilde bestuderen, niets anders op dan één grote verkleedpartij. Nu eens zwart en shabby de stad in, dan weer koket gemantelpakt.

In Berlijn kun je een links voorkomen allang niet meer van een rechts uiterlijk onderscheiden, zo veel variaties bevolken de straten. Men moet in de Duitse hoofdstad sowieso conservatiever stemmen dan men eruit ziet: de laatste twintig jaar domineerden de christen-democraten er. In München bestaan de politieke dress-codes nog wel, maar wat zijn ze gecompliceerd! Er lijken minstens drie, deels tegenstrijdige, criteria in het spel. Ten eerste: kun je met je kleding op de fiets of uitdrukkelijk niet? Ten tweede: kun je je er enige kilometers mee op de snelle stroom laten meevoeren van de Eisbach in de Engelse Tuin, een van Europa's grootste stadsparken? Het Adams- en Evakostuum zijn hiertoe veruit het geschiktst en deze worden dan ook door de lokale VVV als "typisch München" gekoesterd. Zelfs pal bij de grote musea langs de Isar liggen groepjes naakte mensen. En ten slotte heb je de Trachten. Dat is een folkloredracht die in de stad allang zou zijn uitgestorven, als ze niet jaarlijks uit de motten werd gehaald voor de Oktoberfeesten. Van oudsher kregen de traditionele arbeider en zijn chef, de huisvrouw en de kruidenier in deze feestweken gezelschap van de in campy Lederhosen gestoken cliëntèle van de Deutsche Eiche en andere legendarische lokalen van de Münchense nichten-scene.

Maar inmiddels zijn het niet meer alleen de Fassbinders met kornuiten die carnavalesk komen inbreken in het rauwe Biergarten-gejoel. De laatste jaren is Trachten hoogst modieuze herfstkledij. De warenhuizen hebben de etalages volhangen met barokke, punky en kinky varianten op de zeemleren en vilten uitingen van het goede leven. Een jonge redactrice van het ZDF-emancipatieprogramma Mona Lisa vertelde dat ook zij tegenwoordig in een Dirndl, zo'n hesje voor opgevoerde borstpartij, naar de Oktoberfeesten toog. Misschien is het, net als het naakt baden, een teken van die anarchistische Münchense traditie, die haaks lijkt te staan op de dimensie links/rechts. Een weerbarstige en moeilijk te duiden fenomeen, dat anarchisme. Zouden de keurige dames eronder vallen, die zich tegen het middaguur op de terrassen van de Viktualienmarkt verschansen achter enorme bieren en weeë witte kookworsten? Of de omstandigheid dat ik minstens tien keer per fiets over het asfalt naast dit marktplein in het stadshart had geracet toen ik ontdekte dat het een voetgangerszone betrof? Niemand, zelfs geen van de alom aanwezige agenten had me erop aangesproken.

De versnellingen van de geleende Münchense fiets hadden eveneens iets anarchistisch: ze gingen hun eigen gang. Zelfs de fiets had er geen vat meer op. Op het hellende fietspad langs de Isar, een van de weinige fietspaden in de stad, begaven ook de remmen het - nagenoeg voor de neus van een broodmagere oudere jongere die aan een fiets lag te sleutelen. "Wij zitten in het methadonprogram", vertelde zijn maatje Thomas (42) tijdens de reparatie. "Dat is hier aan de overkant." Ze hadden er een dagtaak aan, legde hij uit, daarom hield bijna niemand het vol. Maar zij beiden wel, bezwoer hij. "Om acht uur methadon, negen uur therapie, tien uur dit, 11 uur dat... Daarom blijven we hier maar zitten. En wat brengt jou hier?" Ik ga een stuk schrijven over het linkse levensgevoel in München, zei ik. Thomas verslikte zich in zijn bier. "Hoezo dat?" Ik vertelde hem dat München bij Nederlanders een conservatieve klank heeft en Berlijn een progressieve. Terwijl de politieke verhoudingen van de laatste twintig jaar eerder andersom liggen. Wat betekende 'links' voor Thomas? "Ach weet je, links zijn, dat is een leuk speeltje van de generatie vóór ons, die van de Achtundsechziger. Nee, daar hebben wij geen last van."

Annemieke Hendriks is freelance journaliste en schrijft voor verschillende Duitse en Nederlandse kranten. De genoemde reportage over 'Links in München' zal te lezen zijn in De Groene Amsterdammervan 21/22 september.