PDS
Gastcolumn
5-nov-2001
van Krijn Thijs, Berlijn
Om een deelname van de PDS aan de Berlijnse regering te voorkomen wil de SPD nu met de Grünen en de FDP in zee - inhoudelijk gezien een volstrekt onmogelijke samenwerling (de Grünen en de FDP zijn ideologische aartsvijanden), maar realpolitisch gezien een interessant model. De Berlijnse CDU blijft in ieder geval in de oppositie.
Als ik mijn column van vier maanden terug er nu nog eens op na lees dan zat ik er hier en daar behoorlijk naast met mijn prognose. Ik was er van overtuigd, dat er een rood-rood-groene coalitie uit zou rollen in Berlijn. Deze optie werd voor de volledigheid nog wel eens genoemd in de laatste dagen, maar toch snel terzijde geschoven. Reden: rood-rood (SPD en PDS) zouden nu met zijn tweeën al over zo"n comfortabele meerderheid beschikken, dat de Groenen als vijfde wiel aan de wagen zouden hangen. Ze zouden binnen zo'n regering nooit druk kunnen uitoefenen, omdat ze niet met terugtreden hadden kunnen dreigen. En de paradox is, dat een rood-rode coalitie zonder Groenen nog veel provocatiever werkt. PDS en SPD in de hoofdstad - verkiezingswinnaar Klaus Wowereit (SPD) durfde het niet meer aan, vooral sinds bondskanselier Schröder omgegaan is en zijn veto uitsprak.
Nee, Marja had het in haar oktober-column bij het rechtere eind: de vraag was uiteindelijk, of Groenen en FDP zo groot zouden worden, dat de SPD ermee zou kunnen regeren. En dat werden ze: twee zetels meerderheid is ook een meerderheid. Maar ook deze Stoplichtcoalitie (Rot-Gelb-Grün) is een groot experiment. Met zo"n krappe meerderheid en zulke tegenstellingen tussen FDP en Groenen is de vraag nu niet meer of de coalitie er komt, maar hoelang ze het zal uithouden. (Slechts tot de volgende landelijke verkiezingen, om voor Schröder de weg naar een stoplichtregering in de Bondsdag te plaveien?)
Hoe het ook zij, één partij verdient weer eens de bijzondere aandacht en dat is de PDS. Wat heeft het te betekenen, dat in het Oosten van de stad de helft van de kiezers op communisten (demokratische socialisten) stemt? Ik zie vier algemene verklaringen, die een rol speelden bij het hernieuwde succes van de PDS - naast de reeds bekende factoren zoals hoge werkeloosheid en ontevredenheid over het Westen bij de oude communisten.
De eerste en meest voor de hand liggende factor is de Gysi-bonus. Gysi is een briljant debater, een goed politicus, heeft talent voor populisme en is simpelweg mateloos populair. Zelfs zijn ergste vijanden grinniken als Gysi spreekt. Niemand kan zich voorstellen, dat de PDS tot een dergelijk resultaat zou zijn gekomen met een andere kandidaat. Een gouden greep dus, om Gysi als burgemeesterskandidaat in het veld te sturen.
De tweede factor voor het succes van de PDS is haar consequent pacifistische houding ten opzichte van Amerika"s Afghanistan-Operatie. De PDS is de enige Duitse partij die niet samen met Schröder fest an der Seite der Vereinigten Staaten von Amerikafest an der Seite der SowjetunionDe kritiek, die de PDS met deze lijn binnenhaalt (landverraad) is onterecht: er zijn inmiddels zoveel Duitsers ernstig sceptisch over de Afghanistanoorlog, dat het volledig legitiem" is, dat tenminste één fractie in de Bondsdag tegen stemt.
Ten derde: de heftige anticampagne van de CDU en enkele andere Westberlijnse instituten, waaronder een veelbeluisterde radiozender, kwam op vele punten uit de sfeer van de Koude Oorlog. Overal in de stad hingen affiches met spreuken als Tegen de daders van weleer, lijstjes met het aantal doden aan de Muur en botte opmerkingen over de schaduwzijden van het communistische systeem. Alsof die niet genoeg bekend zijn zolangzamerhand, en alsof de PDS - hoe verwerpelijk ook vele van hun standpunten - van plan is in Duitsland een Sovjetstaat op te richten. Met verwijzingen naar de Goelagarchipel win je in Oost-Berlijn geen verkiezingen, dat is wel gebleken. Sterker nog, zulke campagnes drijven de aangesproken personen (de Ossis) slechts dichter naar elkaar toe, de anti-PDS-campagne ontaardde in een anti-Ost-campagne, en zo werkte de CDU haar eigen onheil in de hand. Ook de laatste twijfelende Oostberlijner werd richting PDS gedreven.
En dat voert naar de vierde factor voor het succes van de PDS: doordat ze een typische Ost-partij is geworden, is politieke substantie op de achtergrond geraakt. Ze vertegenwoordigt meer een houding dan een inhoud. Niemand hoeft te denken, dat die 48 % in Oost-Berlijn uit communisten bestaat. Het is ook niet alleen het oude SED-kader, dat PDS stemt. Integendeel, steeds meer jongeren steunen Gysi. En dat heeft een niet oninteressant bijeffect: die extreemlinkse PDS heeft ook een groot deel van de extreemrechtse Glatzköpfe geabsorbeerd. De rechts-extremistische partijen zijn in het Oosten van de stad, waar toch veel neonazi's zitten, nergens boven de 3 % uitgekomen, en dat is opmerkelijk. Hauptsache is dus tegenstemmen, en Hauptsache extreem stemmen.
Al deze elementen hebben de PDS aan 22,6 % van de Berlijnse stemmen geholpen, in Oost-Berlijn zelfs aan de helft. Gysi speelt nu met furore de rol van de vertegenwoordiger van Oost-Berlijn (waarbij hij de andere helft van de Oostberlijners onopvallend wegmoffelt). Maar uiteindelijk is het succes van de PDS tot haar tegendeel geworden: zo groot is haar gewicht, dat ze voor een rood-rode coalitie in Berlijn (zonder de groenen dus) te zwaar geworden is. Winst en verlies liggen ook op een ander vlak dicht bijelkaar: door haar pacifistische houding heeft de PDS veel stemmen gewonnen, maar bijvoorbeeld bij Schröder ook veel krediet verspeeld. De partij groeide dus, maar deelname aan de regering werd desondanks onwaarschijnlijker.
Blijft nog de vraag, of de Oostberlijnse frustratie over de Westberlijnse Stoplichtcoalitie zich bij de volgende verkiezingen in nog meer stemmen voor de PDS omzet. Zolang men bereid is, de meest onmogelijke coalities te smeden, om de PDS buiten de deur te houden, kan deze zich in de mantel der oppositie hullen en groeien. De PDS verdwijnt niet uit zichzelf, dat lijkt 12 jaar na de val van de Muur wel duidelijk. Het wordt dus tijd, om de waarheid onder ogen te zien en een nieuwe positie van normaliteit tegenover de Oostduitse PDS te vinden. Zonde, dat dat bij deze Berlijnse verkiezingen nog niet gelukt is.
LINKS:
