(28 december 2005) De eerste notitie in de dagboeken van Martin Walser, geboren in 1927 in Wasserburg aan de Bodensee, dateert van 15 september 1951. Het uitlezen van de onlangs verschenen eerste band is geen sinecure, want deze dagboeken zijn geen gemakkelijke lectuur. Maar wie volhardt, belandt uiteindelijk op de laatste dag van 1962.

(12 december 2005) Het lijkt er soms op dat de Duitse Streitkultur, waarbij historici uit verschillende politieke hoek recht tegenover elkaar staan, wat aan het afzwakken is. Zo is de publieke aandacht voor het lange tijd zeer gevoelige thema van de gedwongen migratie van Duitsers na de Tweede Wereldoorlog, de zogeheten Vertreibung, recent enorm toegenomen, zonder dat daar in Duitsland een duidelijke controverse over lijkt te zijn ontstaan. Opvallend is de rol die de linkse historici en intellectuelen hierin spelen, die of zelf de Vertreibung thematiseren of zich in elk geval opvallend mild uitlaten over de toegenomen aandacht voor de ‘Duitse slachtoffers’. Toch blijkt uit de discussie over gedwongen migratie dat onder de linkse intellectuelen enkele strijdvaardige publicisten zijn overgebleven. Een goed voorbeeld daarvan is de filosoof en pedagoog Micha Brumlik die onlangs het boekje ‘Wer Sturm sät. Die Vertreibung der Deutschen’ publiceerde.

(10 november 2005) Vijtien jaar na dato is de stand van de Duitse eenheid niet onverdeeld positief. Hoge werkloosheid, ontvolkte Oost-Duitse gebieden en een aanhoudende mentale kloof geven vooral in Duitsland zelf aanleiding tot duistere prognoses. In ‘Ostdeutschland war nie etwas Natürliches’ wil journaliste en filosofe Rita Kuczynski het gevoel van malaise in perspectief plaatsen en gaat ze te rade bij journalisten, schrijvers, wetenschappers en politici uit landen die ook te kampen hebben met een communistische erfenis.

(2 november 2005) Na zijn veelgeroemde voettocht Berlin-Moskou reist journalist Wolfgang Büscher in zijn nieuwe boek 'Deutschland, eine Reise' om zijn eigen land heen. Hoe ziet Duitsland er aan zijn grenzen uit? Als een treurig land, gehuld in nevelen en bevolkt met schimmen, heksen en spoken uit het verleden. Maar waar blijft het heden toch, waar zijn de mensen?

(13 oktober 2005) Na 'Deutschland, Der Abstieg eines Superstars' van Gabor Steingart en 'Wir sind kein Volk' van Wolfgang Herles verscheen binnen korte tijd een derde boek met bijzonder kritische blik op Duitsland. In 'Supergau Deutsche Einheit' schetst Uwe Müller een niets ontziend beeld van de desolate sociaal-economische toestand in de voormalige DDR, ook na vijftien jaar vereniging en bijna 1,4 biljoen euro subsidie voor de Aufbau Ost.

(2 september 2005) De kans dat Fischer na de Duitse Bondsdagverkiezingen minister van Buitenlandse Zaken blijft lijkt niet groot. Wel lijkt zeker dat Fischer zal blijven nadenken over de grote internationale politiek. Daarvan getuigt zijn boek ‘Die Rückkehr der Geschichte’, waarin opvallend vaak woorden opduiken als hervorming en vernieuwing. Want vooral het terrorisme en het gevaar van een “derde totalitaire ideologie” vanuit de wereld van de islam plaatsen de internationale gemeenschap voor nieuwe uitdagingen.

(25 juli 2005) Terwijl de Tweede Wereldoorlog nog altijd niet helemaal is verwerkt, dient zich al een nieuw hoofdstuk aan in de Duitse Vergangenheitsbewältigung: de protestjaren. Wolfgang Kraushaar beschuldigt de generatie van '68 ervan net zo antisemitisch te zijn geweest als de generatie van hun ouders. De natie reageert geschokt.

(8 juni 2005) Een Nederlands boek over de Duits-Poolse grensstreek is niet bepaald een voor de hand liggend project. Duitsland is niet sexy en ook aan Polen is in lezend Nederland nauwelijks een belegde boterham te verdienen, zo merkt Annemieke Hendriks terecht op in het nawoord van haar boek 'Gespleten land'. Toch hebben zij en uitgever Bas Lubberhuizen het aangedurfd deze regio, die rijk is aan historische gebeurtenissen, in kaart te brengen.

(17 mei 2005) De Duitse historicus Götz Aly heeft met ‘Hitlers Volksstaat. Raub, Rassenkrieg und nationaler Sozialismus’ een trend in de jongste Duitse literatuur en geschiedschrijving doorbroken. Met de novelle ‘Im Krebsgang’ van Günter Grass en de studie ‘Der Brand’ van Jörg Friedrich kwamen de Duitse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog in het middelpunt van de belangstelling te staan. Bij Aly keren de Duitsers terug als daders – en wel als profiteurs van het op grote schaal beroven van de joden en de bezette landen door het nazi-regime. Hitlers Gefälligkeitsdiktatur ‘kocht’ door sociale voorzieningen en gunsten de loyaliteit van de meerheid van het Duitse volk.

(5 april 2005) Vanaf september 1939 stak nazi-Duitsland Europa in brand. Om deze te blussen moesten de geallieerden Duitse steden in puinhopen veranderen, want de brandstichter in Berlijn wilde niet opgeven, ook toen hij wist dat de oorlog was verloren. Zijn secretaresse Traudl Junge hoorde Hitler op 25 april 1945 tijdens een maaltijd in de Führerbunker zeggen: "Maar Duitsland is verloren. Het was niet rijp genoeg en niet sterk genoeg voor de taak die ik hem had toegedacht."