Conclusies

Die veranderingen zijn bij de deelnemers blijvend, omdat ze elkaar ook na afloop van de uitwisselingsperiode blijven ontmoeten, en elkaar als vrienden, gesprekspartners en als collega"s zijn gaan beschouwen. De uitwisseling creëert een hecht netwerk. In hoeverre de berichtgeving daardoor wordt beïnvloed, in de zin van verbetering van de Duits-Nederlandse verhoudingen, is tegen het licht van de doelstelling een niet zeer relevante vraag, maar dat er sprake is van een zekere mate van wederzijdse beïnvloeding staat buiten kijf.

Inmiddels is duidelijk hoe dat gebeurt: via correspondentschappen, via reportages, interesses en daarnaast door middel van vriendschappen. Het Journalistenstipendium is daarmee een illustratief project dat vorm weet te geven aan een andere relatie tussen de Duitse en de Nederlandse gemeenschap, namelijk door toegenomen kennis over de details van die andere gemeenschap. Negatieve ervaringen zijn er ook, al zijn ze zeldzaam. Zo keerde een Duitse deelnemer reeds na twee weken terug naar Duitsland, omdat hij zich simpelweg niet thuis voelde in de Nederlandse cultuur. Evenmin kon hij wennen aan het samenwerken met Nederlandse collega"s. Het is een uitzondering, maar zij illustreert dat negatieve gevoelens over elkaars landen net zo goed onderdeel zijn van het uitwisselingsprogramma, zoals dat tot op heden tussen Duitsland en Nederland wordt georganiseerd.

Het Journalistenstipendium Duitsland-Nederland is één van de mogelijkheden - maar niet de enige - om de kennis over elkaars land en gewoonten te kunnen bevorderen. Het is niettemin een succesvolle mogelijkheid gebleken, die de afgelopen jaren heeft bijgedragen aan een groter begrip tussen twee journalistieke culturen. De Nederlandse Minister van Buitenlandse Zaken Jozias van Aartsen sprak tijdens de Duits-Nederlandse Conferentie in september 1999 over het stipendium als één van de meest geslaagde manieren om de relatie met het buurland te verbeteren. Staatssecretaris Dick Benschop voor Europese Zaken liet zich in oktober 2001 tijdens de viering van het tienjarig bestaan van het Centrum voor Duitslandstudies (CDS) Nijmegen in dezelfde bewoordingen uit.

De sleutel tot dit succes is uiteraard het netwerk van de deelnemers, dat zich in de toekomst alleen nog maar zal verstevigen en consolideren. Verbeteren mag niet worden vereenzelvigd met per se positiever denken. Grotere kennis en begrip zijn op zichzelf al verbetering, zeker als het om journalistieke kwaliteit gaat.